از آموزش حمایتی تا توانمندسازی؛ بررسی راهکارهای ارتقای استقلال فردی و مهارت های زندگی دانش آموزان با نیازهای ویژه

توانمندسازی دانش آموزان با نیازهای ویژه یکی از مهم ترین رویکردهای نوین در تعلیم و تربیت است که هدف آن فراتر رفتن از ارائه حمایت های آموزشی و مراقبتی و فراهم کردن زمینه برای دستیابی دانش آموز به بیشترین سطح ممکن از استقلال، خوداتکایی و مشارکت اجتماعی است. دانش آموزان با نیازهای ویژه ممکن است در برخی حوزه های فردی، ارتباطی، اجتماعی، آموزشی و روزمره به حمایت بیشتری نیاز داشته باشند، اما میزان نیاز به حمایت نباید به معنای ناتوانی دائمی یا وابستگی کامل تلقی شود. رویکرد توانمندسازی بر این اصل استوار است که هر دانش آموز، متناسب با ویژگی ها و توانایی های خود، باید فرصت تجربه کردن، انتخاب کردن، تصمیم گرفتن، مسئولیت پذیرفتن و حل مسئله را به دست آورد. در این میان، آموزش مهارت های زندگی نقش اساسی در تبدیل حمایت های آموزشی به توانایی های کاربردی دارد. مهارت هایی مانند خودمراقبتی، برقراری ارتباط، مدیریت امور شخصی، تصمیم گیری، حل مسئله، خودتنظیمی، همکاری و استفاده صحیح از منابع محیطی می توانند زمینه حضور مستقل تر دانش آموز را در مدرسه، خانواده و جامعه فراهم کنند. تحقق این هدف نیازمند همکاری هماهنگ معلم، خانواده، مدرسه و سایر افراد مرتبط با فرایند تربیتی است. معلم باید از انجام دادن کارهایی که دانش آموز قادر به انجام آن هاست پرهیز کرده و به جای آن، فرصت تمرین و تجربه را فراهم سازد. خانواده نیز باید میان حمایت و وابسته سازی تفاوت قائل شود و مسئولیت های متناسب با توانایی دانش آموز را به او واگذار کند. همچنین محیط آموزشی باید به گونه ای طراحی شود که خطا کردن، تلاش کردن و انتخاب کردن بخشی طبیعی از فرایند یادگیری باشد. بر این اساس، گذار از آموزش حمایتی به توانمندسازی، فرایندی تدریجی و مستمر است که با شناخت توانایی های فردی، آموزش هدفمند، فرصت تجربه، بازخورد سازنده و کاهش تدریجی حمایت ها می تواند به افزایش استقلال و کیفیت زندگی دانش آموزان با نیازهای ویژه منجر شود.

کلیدواژه ها:

توانمندسازی ، استقلال فردی ، مهارت های زندگی ، نیازهای ویژه ، آموزش حمایتی