بررسی نقش یادگیری مشارکتی در تحول نقش معلم و دانش آموز در کلاس درس

تحولات رویکردهای نوین آموزشی، ضرورت بازنگری در نقش های سنتی معلم و دانش آموز و حرکت از الگوی انتقال یک سویه دانش به سوی فرایندهای یاددهی یادگیری تعاملی و مشارکت محور را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این میان، یادگیری مشارکتی به عنوان یکی از رویکردهای موثر در آموزش فعال، می تواند ساختار روابط آموزشی، مسئولیت های یادگیری و شیوه تعامل میان معلم و دانش آموز را دستخوش تغییر کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش یادگیری مشارکتی در تحول نقش معلم و دانش آموز در کلاس درس انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر بررسی و تحلیل منابع علمی و مطالعات پیشین در حوزه یادگیری مشارکتی، آموزش فعال، نقش معلم و یادگیرنده و مدیریت کلاس درس است. یافته های حاصل از بررسی ادبیات پژوهش نشان می دهد که اجرای موثر یادگیری مشارکتی موجب کاهش تمرکز فرایند آموزش بر سخنرانی و انتقال مستقیم محتوا و در مقابل، افزایش نقش تسهیل گری، هدایت گری، طراحی آموزشی و حمایت شناختی و اجتماعی معلم می شود. در چنین محیطی، معلم صرفا انتقال دهنده اطلاعات نیست، بلکه با طراحی فعالیت های گروهی هدفمند، ایجاد فرصت برای گفت وگو، سازمان دهی تعاملات، پایش فرایند یادگیری و ارائه بازخورد، زمینه مشارکت فعال دانش آموزان را فراهم می کند. از سوی دیگر، دانش آموز از جایگاه دریافت کننده منفعل اطلاعات خارج شده و به یادگیرنده ای فعال، مسئول، مشارکت جو و تا حدی خودتنظیم تبدیل می شود. یادگیری مشارکتی همچنین می تواند زمینه تقویت مهارت های ارتباطی، حل مسئله، تفکر انتقادی، مسئولیت پذیری، همیاری و توانایی تصمیم گیری دانش آموزان را فراهم سازد. با این حال، تحقق چنین تحولی به عواملی همچون آمادگی حرفه ای معلمان، فرهنگ مشارکت در مدرسه، تناسب فعالیت های گروهی با اهداف آموزشی، مدیریت زمان، شیوه ارزشیابی و نحوه تشکیل گروه ها وابسته است. بنابراین، یادگیری مشارکتی را می توان نه صرفا یک روش تدریس، بلکه رویکردی برای بازتعریف روابط آموزشی و توزیع مسئولیت یادگیری در کلاس درس دانست. بر اساس یافته های این بررسی، حرکت آگاهانه از آموزش معلم محور به یادگیری مشارکت محور می تواند به ایجاد محیطی پویا، تعاملی و یادگیرنده محور منجر شود و نقش معلم و دانش آموز را متناسب با نیازهای آموزش معاصر بازتعریف کند.