موانع سیستمی استقرار بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد در شهرداری تبریز

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل سیستمی موانع استقرار بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد در شهرداری تبریز انجام شده است. با وجود تاکید قوانین و اسناد بالادستی بر اجرای این نظام، شهرداری ها همچنان با مشکلات متعددی در گذار از بودجه ریزی سنتی به رویکرد عملیاتی مواجه اند و این وضعیت موجب می شود منابع مالی شهری به صورت ناکارآمد تخصیص یابد و فرآیند تصمیم گیری فاقد شفافیت و پاسخگویی کافی باشد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل تماتیک انجام شده است. داده ها از سه منبع شامل مرور نظام مند پیشینه، بررسی قوانین و اسناد رسمی و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با مدیران و کارشناسان حوزه بودجه ریزی شهری (۲۵ نفر) جمع آوری شده است. تحلیل داده ها در نرم افزار MAXQDA انجام شده و به منظور نمایش روابط علی میان موانع، از نمودارهای علی-معلولی (CLD) در نرم افزار Vensim بهره گرفته شده است. میزان توافق میان دو کدگذار ۸۲ درصد برآورد شده است. یافته ها نشان می دهد موانع استقرار بودجه ریزی عملیاتی در سه تم اصلی قابل طبقه بندی هستند: موانع ناشی از ویژگی های محیطی (تمرکزگرایی، ملاحظات سیاسی، ضعف قوانین، بی ثباتی اقتصادی و محدودیت مشارکت ذی نفعان)، موانع ناشی از منابع سازمانی (کمبود منابع مالی پایدار، ضعف زیرساخت های اطلاعاتی، کمبود نیروی انسانی متخصص و نبود سامانه های یکپارچه مالی) و موانع ناشی از توانمندی سازمانی (ضعف فرهنگ پاسخگویی، نگرش کوتاه مدت مدیران، عدم هم راستایی برنامه و بودجه و فقدان استراتژی کلان). بر اساس نمودارهای CLD، میان موانع شناسایی شده ۲۱ حلقه بازخوردی (۱۳ مثبت و ۸ منفی) وجود دارد که بیانگر پویایی و درهم تنیدگی ساختار موانع است. همچنین، ضعف در نظام هزینه یابی، نبود شاخص های عملکردی استاندارد، مقاومت سازمانی و سیاسی زدگی در تخصیص بودجه از موانع اصلی شناسایی شده اند. استقرار موفق و پایدار بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد در شهرداری تبریز نیازمند اصلاحات هم زمان در ساختارهای حکمرانی شهری، ارتقای زیرساخت های اطلاعاتی، توسعه ظرفیت های نیروی انسانی و نهادینه سازی فرهنگ عملکردگرا در درون سازمان است. راهکارهایی نظیر اصلاح ساختار حساب های مالی، آموزش نیروی انسانی، استفاده از سیستم های یکپارچه مالی (ERP) و تدوین آیین نامه اجرایی برای غلبه بر موانع پیشنهاد می شود.