طراحی و اعتبارسنجی سامانه هشداردهنده زودهنگام بحران مالی شهرداری ها مبتنی بر نسبت های مالی تعهدی و شاخص های کلیدی عملکرد

پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتبارسنجی سامانه هشداردهنده زودهنگام بحران مالی شهرداری ها مبتنی بر نسبت های مالی تعهدی و شاخص های کلیدی عملکرد انجام شده است. با توجه به افزایش فشارهای مالی بر شهرداری ها در سال های اخیر و نبود سامانه ای اختصاصی برای پیش بینی بحران های مالی قریب الوقوع در این نهادها، ضرورت طراحی سامانه ای نظام مند برای شناسایی به موقع نشانه های بحران، بیش از پیش آشکار شده است.پژوهش از نظر هدف، کاربردی-توسعه ای و از نظر ماهیت و روش اجرا، در زمره پژوهش های توصیفی-تحلیلی با رویکرد ترکیبی (کمی و کیفی) قرار دارد. در بخش کمی، داده های مالی ۵ شهرداری کلان شهر در بازه زمانی ۱۰ ساله (۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴) با استفاده از تحلیل رگرسیون لجستیک و مدل های یادگیری ماشین (جنگل تصادفی) تحلیل شده است. در بخش کیفی، نظر خبرگان حوزه مالی شهری با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) برای وزن دهی شاخص ها به کار گرفته شده است.شش شاخص کلیدی شامل نسبت بدهی به دارایی (β=۰.۷۴, p<۰.۰۱)، نسبت جاری (β=۰.۶۲, p<۰.۰۱)، نسبت وصول درآمدها (β=۰.۶۱, p<۰.۰۱)، نسبت کسری بودجه (β=۰.۵۸, p<۰.۰۵)، نسبت سودآوری (β=۰.۵۵, p<۰.۰۵) و نسبت هزینه های جاری به هزینه های عمرانی (β=۰.۵۳, p<۰.۰۵) به عنوان مهم ترین شاخص های پیش بینی کننده بحران مالی شناسایی شدند. مدل ترکیبی با دقت ۸۹.۴ درصد، صحت ۸۷.۲ درصد و سطح زیر منحنی ROC برابر با ۰.۹۳، توانایی بالایی در طبقه بندی شهرداری های در معرض بحران دارد. نسبت بدهی به دارایی شهرداری تهران در سال ۱۳۹۹ بیش از ۶۷ درصد و نسبت بدهی به تولید ناخالص داخلی این شهر معادل ۱۶ درصد برآورد شده است که به عنوان سطوح هشداردهنده بحرانی (قرمز) طبقه بندی می شوند. سامانه با معماری سه لایه (داده، تحلیلی، هشدار) و سه سطح هشدار (سبز، زرد، قرمز) طراحی شده است. چارچوب پنج مرحله ای پیشنهادی برای استقرار سامانه در شهرداری ها، می تواند به افزایش شفافیت مالی، بهبود پاسخگویی و پیش گیری از بحران های مالی قریب الوقوع در مدیریت مالی شهری ایران کمک کند.