مدل سازی شهر هوشمند تبریز در افق ۱۴۱۰ (۲۰۳۰ میلادی)؛ تحلیل شاخص های زیرساختی، اقتصادی و حکمروایی

پژوهش حاضر با هدف مدل سازی شهر هوشمند تبریز در افق ۱۴۱۰ (۲۰۳۰ میلادی) از طریق تحلیل و بررسی نظام مند شاخص های زیرساختی، اقتصادی و حکمرانی انجام شده است. کلان شهر تبریز با چالش های متعددی از جمله رشد سریع جمعیت، مشکلات حمل ونقل، آلودگی زیست محیطی و ناکارآمدی زیرساخت های سنتی مواجه است و تاکنون مدل مشخص و مدونی برای پیاده سازی شهر هوشمند در این شهر ارائه نشده است. از این رو، شناسایی شاخص های کلیدی و تدوین مدلی جامع برای هوشمندسازی تبریز، به عنوان یک ضرورت راهبردی در نظام مدیریت شهری مطرح است.این پژوهش از نظر هدف، کاربردی-توسعه ای و از نظر ماهیت و روش اجرا، در زمره پژوهش های ترکیبی (کمی-کیفی) با رویکرد آینده پژوهی و مدل سازی قرار دارد. در بخش کمی، از روش های تحلیل عاملی، مدل سازی معادلات ساختاری و تکنیک های تصمیم گیری چندمعیاره برای شناسایی و اولویت بندی شاخص ها استفاده شده است. در بخش کیفی، از روش تحلیل محتوا، تکنیک دلفی و سناریونویسی برای تدوین مدل مطلوب بهره گرفته شده است. گردآوری اطلاعات از طریق پرسشنامه های محقق ساخته، مصاحبه های نیمه ساختاریافته و بررسی اسناد و مدارک معتبر انجام شده است.یافته ها نشان می دهد که شاخص های زیرساختی با ضریب تاثیر ۰.۷۸، بیشترین تاثیر را بر هوشمندسازی شهر تبریز دارند و توسعه زیرساخت های فناوری اطلاعات و ارتباطات، پیش نیاز اساسی تحقق شهر هوشمند محسوب می شود. شاخص های اقتصادی با ضریب تاثیر ۰.۶۹ و شاخص های حکمرانی با ضریب تاثیر ۰.۵۸ در رتبه های بعدی قرار دارند. در حال حاضر، تنها ۳۵ درصد از مناطق تبریز از پوشش کامل اینترنت فیبر نوری برخوردار هستند و بیش از ۷۰ درصد از سازمان های شهری از سامانه های اطلاعاتی مجزا و ناهماهنگ استفاده می کنند. ساختار درآمدی شهرداری تبریز عمدتا بر پایه منابع ناپایدار استوار است و سهم درآمدهای پایدار تنها ۱۰ درصد بوده است. سطح مشارکت شهروندان (۲۵ درصد) و شاخص شفافیت (۰.۴۳۶) در سطح پایینی قرار دارد و کمتر از ۳۰ درصد از پروژه های هوشمندسازی با هماهنگی کامل بین نهادی اجرا شده اند. بر اساس تحلیل سناریوها، مدل جامع سه سطحی و ۱۲ مولفه ای پیشنهادی با هدف گذاری افزایش پوشش فیبر نوری به ۸۰ درصد، سهم درآمدهای پایدار به ۳۵ درصد، مشارکت شهروندان به ۵۰ درصد و شاخص شفافیت به ۰.۷۰ در افق ۲۰۳۰، می تواند چارچوبی عملیاتی برای هوشمندسازی تبریز فراهم آورد. تحلیل شکاف نشان می دهد که حوزه زیرساختی با شکاف ۴۵ درصدی، نیازمند بیشترین سرمایه گذاری است.تحقق شهر هوشمند در تبریز نیازمند رویکردی یکپارچه و چندبعدی است که هم زمان به ابعاد زیرساختی، اقتصادی و حکمرانی توجه داشته باشد. مدل سه سطحی و ۱۲ مولفه ای پیشنهادی (شامل سطح اول: زیرساخت های پایه با چهار مولفه توسعه فیبر نوری، سامانه یکپارچه داده، حمل ونقل هوشمند و امنیت سایبری؛ سطح دوم: توسعه اقتصادی و حکمرانی با پنج مولفه تنوع درآمدی، اکوسیستم نوآوری، مدیریت یکپارچه، مشارکت شهروندان و شفافیت؛ و سطح سوم: اهداف نهایی با سه مولفه کیفیت زندگی، بهره وری منابع و توسعه پایدار) می تواند الگویی عملیاتی برای هوشمندسازی این کلان شهر فراهم آورد. پیاده سازی این مدل نیازمند سرمایه گذاری هدفمند در زیرساخت های فناوری اطلاعات، اصلاح ساختار درآمدی، تقویت حکمرانی هوشمند و توسعه سرمایه انسانی است.