کوچک شدگی شهری و قطبی شدگی فضایی در یک کلان شهر در حال رشد: سنجش افول کیفیت محیطی و نابرابری های تاب آوری در مناطق تبریز

پژوهش حاضر با هدف سنجش افول کیفیت محیطی و نابرابری های تاب آوری در چارچوب کوچک شدگی شهری و قطبی شدگی فضایی در کلانشهر تبریز انجام گرفته است. روش پژوهش از نوع آمیخته با رویکرد غالب کیفی و بهره گیری از مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۴ نفر از مدیران و کارشناسان ارشد شهرداری تبریز و نیز تحلیل داده های ثانویه با استفاده از مدل های VIKOR و TOPSIS می باشد. یافته ها نشان می دهد که کیفیت محیطی و تاب آوری کالبدی-محیطی در مناطق ده گانه تبریز به شدت نابرابر توزیع شده است؛ مناطق ۲ و ۵ با امتیاز بالای ۰.۷۰۰ در وضعیت مطلوب و منطقه ۱۰ با امتیاز ۰.۱۸۳ در وضعیت بسیار نامطلوب قرار دارند. ضریب همبستگی ۰.۸۷ بین سطح برخورداری و تاب آوری، رابطه مستقیم و قوی را تایید می کند. همچنین، الگوی فضایی شهر به شدت تک قطبی و متمرکز بر مرکز است و همبستگی منفی قوی بین فاصله از مرکز و کیفیت محیطی (۰.۸۴-) و تاب آوری (۰.۷۹-) وجود دارد. موانع اصلی در چهار دسته نهادی-حقوقی، مدیریتی-سازمانی، مالی-اقتصادی و فرهنگی-اجتماعی شناسایی شدند. نتایج پژوهش نشان می دهد که اصلاحات ساختاری در نظام برنامه ریزی و مدیریت شهری، بازنگری طرح های جامع با رویکرد عدالت فضایی و چندمرکزی سازی، و تخصیص منابع مالی پایدار برای نوسازی بافت های فرسوده، از مهم ترین راهبردهای کاهش نابرابری های فضایی و ارتقای تاب آوری در تبریز محسوب می شوند.