بازتعریف نقش تربیت دینی در ارتقای هوش هیجانی و خودتنظیمی هیجانی نوجوانان در محیط های آموزشی

دوره نوجوانی یکی از حساس ترین مراحل تحول شخصیت، شکل گیری هویت و رشد توانایی های عاطفی و اجتماعی است و دانش آموزان در این دوره بیش از پیش با موقعیت هایی مانند تعارض، فشار همسالان، ناکامی تحصیلی، اضطراب، خشم و تنش های ارتباطی مواجه می شوند. در چنین شرایطی، مدرسه صرفا محیطی برای انتقال دانش و مهارت های شناختی نیست، بلکه می تواند نقش مهمی در پرورش ظرفیت های اخلاقی، هیجانی و رفتاری نوجوانان ایفا کند. بر این اساس، تربیت دینی در صورت بازتعریف متناسب با نیازهای روان شناختی و اجتماعی نسل جدید، می تواند از سطح آموزش مفاهیم و احکام فراتر رفته و به سازوکاری برای تقویت هوش هیجانی، خودتنظیمی هیجانی و مدیریت رفتارهای پرخاشگرانه دانش آموزان تبدیل شود. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش تربیت دینی در ارتقای هوش هیجانی و خودتنظیمی هیجانی نوجوانان و بررسی راهکارهای تربیت دینی برای مدیریت تنش ها و رفتارهای پرخاشگرانه در دانش آموزان دبیرستانی انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی تحلیلی با رویکرد مروری و مبتنی بر تحلیل مفهومی یافته های علمی حوزه تربیت، روان شناسی نوجوانی و آموزش دینی است. یافته های تحلیلی نشان می دهد که مولفه هایی همچون خودآگاهی، صبر، خویشتن داری، همدلی، مسئولیت پذیری، گذشت، کنترل خشم، رعایت حقوق دیگران و توجه به پیامدهای رفتار، دارای همپوشانی معناداری با ابعاد اصلی هوش هیجانی و خودتنظیمی هیجانی هستند. همچنین، تربیت دینی زمانی می تواند در کاهش تنش و پرخاشگری اثربخش باشد که از شیوه های صرفا دستوری و تنبیهی فاصله گرفته و بر گفت وگوی تربیتی، الگوسازی اخلاقی، تجربه عملی ارزش ها، حل تعارض، آموزش مهارت کنترل هیجان و تقویت احساس مسئولیت فردی و اجتماعی تاکید کند. بر این اساس، مدرسه می تواند با تلفیق آموزش دینی با آموزش مهارت های زندگی و هیجانی، زمینه را برای تبدیل ارزش های اخلاقی و معنوی به رفتارهای قابل مشاهده فراهم سازد. نتایج همچنین بر ضرورت توانمندسازی معلمان در زمینه روان شناسی نوجوان، مدیریت خشم، ارتباط موثر و تربیت دینی نوین تاکید دارد. در مجموع، بازتعریف تربیت دینی به عنوان فرایندی رشددهنده، گفت وگومحور و مبتنی بر تجربه می تواند در ارتقای هوش هیجانی، افزایش خودکنترلی، کاهش واکنش های تکانشی و مدیریت سازنده تعارض های دانش آموزان دبیرستانی نقش موثری داشته باشد.