بررسی نقش دانش ضمنی معلمان در انتقال تجربه و توسعه دانش حرفه ای مدرسه

دانش ضمنی معلمان یکی از ارزشمندترین و در عین حال کمتر آشکارترین منابع دانشی در مدارس است که بخش قابل توجهی از آن از طریق تجربه، تعاملات حرفه ای، حل مسائل روزمره، شناخت موقعیت های آموزشی و تصمیم گیری های مبتنی بر تجربه شکل می گیرد. برخلاف دانش صریح که قابلیت ثبت، انتقال و مستندسازی بیشتری دارد، دانش ضمنی اغلب در ذهن و عملکرد حرفه ای معلم نهفته است و انتقال آن نیازمند تعاملات مستمر، اعتماد سازمانی، یادگیری همکارانه و ایجاد فرصت های مناسب برای بازاندیشی حرفه ای است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش دانش ضمنی معلمان در انتقال تجربه و توسعه دانش حرفه ای مدرسه انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی تحلیلی با رویکرد مروری و کتابخانه ای است و با تمرکز بر مفاهیم دانش ضمنی، تجربه حرفه ای معلمان، یادگیری سازمانی، اشتراک دانش و توسعه دانش حرفه ای مدرسه به تحلیل موضوع پرداخته است. یافته های بررسی نشان می دهد که دانش ضمنی معلمان می تواند از طریق روایت تجربه های آموزشی، مشاهده و الگوبرداری حرفه ای، همکاری میان همکاران، گروه های یادگیری حرفه ای، گفت وگوی تخصصی، مربیگری و بازاندیشی در تجربه های تدریس به دانش قابل استفاده برای سایر اعضای مدرسه تبدیل شود. همچنین، انتقال هدفمند این نوع دانش موجب کاهش وابستگی دانش حرفه ای به افراد، افزایش ظرفیت یادگیری سازمانی، تقویت حل مسئله، بهبود تصمیم گیری آموزشی و شکل گیری فرهنگ اشتراک دانش در مدرسه می شود. در مقابل، عواملی مانند ضعف اعتماد میان کارکنان، فردگرایی حرفه ای، کمبود زمان برای تعاملات تخصصی، ساختارهای اداری متمرکز و فقدان سازوکارهای مناسب برای ثبت و به اشتراک گذاری تجربه می توانند مانع انتقال دانش ضمنی شوند. بر اساس نتایج، مدرسه ای که بتواند تجربه های حرفه ای معلمان را شناسایی، بازاندیشی، مستندسازی و در فرایندهای جمعی یادگیری وارد کند، از ظرفیت بیشتری برای توسعه دانش حرفه ای برخوردار خواهد بود. بنابراین، توجه به دانش ضمنی معلمان نباید صرفا به عنوان یک تجربه فردی، بلکه به عنوان سرمایه دانشی و سازمانی مدرسه مورد توجه قرار گیرد. ایجاد اجتماعات یادگیری حرفه ای، تقویت فرهنگ اعتماد و همکاری، طراحی نظام های انتقال تجربه و فراهم کردن فرصت های بازاندیشی حرفه ای می تواند زمینه تبدیل دانش فردی معلمان به دانش جمعی و پایدار مدرسه را فراهم سازد.