تبیین نقش دبیر فیزیک در کاهش سوگیری الگوریتمی و بازتولید نابرابری در دانش آموزان به کمک هوش مصنوعی

گسترش استفاده از هوش مصنوعی در فرایند آموزش فیزیک، فرصت های ارزشمندی برای شخصی سازی یادگیری، تحلیل عملکرد تحصیلی، ارائه بازخورد فوری و شناسایی نیازهای آموزشی دانش آموزان فراهم کرده است؛ بااین حال، اتکای فزاینده به سامانه های الگوریتمی می تواند پیامدهایی همچون سوگیری داده ای، طبقه بندی نادرست یادگیرندگان، کاهش فرصت های آموزشی برای گروه های کم برخوردار و بازتولید نابرابری های موجود در محیط مدرسه را نیز به همراه داشته باشد. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش دبیر فیزیک در کاهش سوگیری الگوریتمی و جلوگیری از بازتولید نابرابری آموزشی در دانش آموزان به کمک هوش مصنوعی انجام شده است. این مطالعه با رویکرد توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از ادبیات نظری مرتبط با هوش مصنوعی آموزشی، عدالت آموزشی، سواد الگوریتمی و نقش حرفه ای معلم، ابعاد مختلف مداخله آگاهانه دبیر فیزیک در استفاده عادلانه از فناوری های هوشمند را بررسی می کند. یافته های تحلیلی نشان می دهد که دبیر فیزیک نباید صرفا به عنوان مصرف کننده خروجی سامانه های هوش مصنوعی تلقی شود، بلکه باید در جایگاه ناظر، تفسیرکننده، ارزیاب و تعدیل کننده تصمیم های الگوریتمی ایفای نقش کند. بررسی کیفیت و تنوع داده های آموزشی، تشخیص خطاهای احتمالی الگوریتم، مقایسه پیشنهادهای هوش مصنوعی با شواهد واقعی عملکرد دانش آموز، توجه به تفاوت های فردی و زمینه ای، فراهم کردن دسترسی برابر به ابزارهای هوشمند و طراحی فعالیت های چندمسیره برای حل مسائل فیزیک، از مهم ترین راهبردهای کاهش سوگیری الگوریتمی به شمار می رود. همچنین، استفاده انتقادی از هوش مصنوعی می تواند مانع از آن شود که دانش آموزان صرفا بر اساس سوابق تحصیلی، سرعت پاسخ گویی یا الگوهای رفتاری ثبت شده در سامانه ها دسته بندی شوند. نتایج نشان می دهد که عدالت در آموزش هوشمند زمانی تحقق می یابد که فناوری در خدمت قضاوت حرفه ای معلم قرار گیرد، نه اینکه جایگزین آن شود. در این چارچوب، دبیر فیزیک می تواند با آموزش سواد هوش مصنوعی، تقویت تفکر انتقادی، ایجاد فرصت های برابر برای یادگیری و ارزیابی مستمر خروجی های الگوریتمی، از تبدیل فناوری آموزشی به عاملی برای تشدید شکاف های آموزشی جلوگیری کند. بر این اساس، بهره گیری مسئولانه، شفاف، اخلاقی و انسان محور از هوش مصنوعی در آموزش فیزیک، مستلزم ترکیب توانایی های محاسباتی فناوری با قضاوت تربیتی و حرفه ای دبیر است.