الگوی پرسشگری نقادانه کلاسی برای پرورش تفکر مرتبه بالاتر دانش آموزان در مواجهه با پاسخ های مولد هوش مصنوعی

گسترش کاربرد ابزارهای هوش مصنوعی مولد در محیط های آموزشی، فرصت های تازه ای برای دسترسی دانش آموزان به اطلاعات، تولید محتوا و دریافت پاسخ های فوری فراهم کرده است؛ بااین حال، اتکای منفعلانه به پاسخ های تولیدشده توسط هوش مصنوعی می تواند فرایند تحلیل، ارزیابی، استدلال و قضاوت مستقل دانش آموزان را تحت تاثیر قرار دهد. ازاین رو، مسئله اساسی در آموزش معاصر صرفا چگونگی استفاده از هوش مصنوعی نیست، بلکه چگونگی تبدیل پاسخ های مولد آن به محرکی برای تفکر، پرسشگری و یادگیری عمیق است. پژوهش حاضر با هدف تبیین و ارائه «الگوی پرسشگری نقادانه کلاسی» برای پرورش تفکر مرتبه بالاتر دانش آموزان در مواجهه با پاسخ های تولیدشده توسط هوش مصنوعی انجام شده است. رویکرد پژوهش، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر بررسی مبانی نظری، ادبیات پژوهشی مرتبط با تفکر مرتبه بالاتر، یادگیری فعال، سواد هوش مصنوعی، پرسشگری سقراطی و ارزیابی انتقادی اطلاعات است. در این الگو، پاسخ هوش مصنوعی به عنوان «پاسخ نهایی» تلقی نمی شود، بلکه به یک «متن مسئله زا» برای آغاز گفت وگوی کلاسی تبدیل می گردد. الگوی پیشنهادی در چند مرحله شامل طرح مسئله، دریافت پاسخ مولد، آشکارسازی ادعاها، پرسش درباره شواهد و منطق پاسخ، بررسی صحت و اعتبار اطلاعات، مقایسه با منابع و دیدگاه های دیگر، شناسایی خطاها و سوگیری های احتمالی، تولید پاسخ جایگزین و در نهایت دفاع استدلالی از موضع دانش آموز طراحی شده است.در این چارچوب، معلم از نقش انتقال دهنده صرف اطلاعات فاصله گرفته و به تسهیلگر فرایند تفکر، طراح موقعیت های پرسشگرانه و هدایت کننده گفت وگوی انتقادی تبدیل می شود. همچنین دانش آموز از دریافت کننده پاسخ به ارزیاب، تحلیلگر و تولیدکننده معنا ارتقا می یابد. یافته های حاصل از تحلیل مبانی نظری نشان می دهد که مواجهه هدایت شده با پاسخ های هوش مصنوعی می تواند زمینه مناسبی برای تقویت مهارت هایی همچون تحلیل، استدلال، ارزیابی شواهد، تشخیص خطا، حل مسئله، خلاقیت، خودتنظیمی شناختی و تصمیم گیری فراهم کند؛ مشروط بر آنکه استفاده از هوش مصنوعی در فرایند یاددهی یادگیری با پرسشگری هدفمند و نظارت آموزشی همراه باشد. بر این اساس، الگوی پرسشگری نقادانه کلاسی می تواند به عنوان چارچوبی کاربردی برای استفاده مسئولانه و آموزشی از هوش مصنوعی مولد در مدرسه مطرح شود و به جای حذف یا پذیرش بی چون وچرای فناوری، بر ایجاد رابطه ای فعال، انتقادی و یادگیرنده محور میان دانش آموز، معلم و هوش مصنوعی تاکید کند. این رویکرد می تواند گامی در جهت توسعه شایستگی های شناختی و سواد هوش مصنوعی دانش آموزان و آماده سازی آنان برای مواجهه آگاهانه با محیط اطلاعاتی پیچیده عصر دیجیتال باشد.