الگوی ارزشیابی اصیل در عصر هوش مصنوعی مولد با تاکید بر فرایند یادگیری و شواهد عملکردی دانش آموز

چکیده:گسترش سریع هوش مصنوعی مولد در محیط های آموزشی، شیوه های سنتی ارزشیابی یادگیری را با چالش های جدی مواجه کرده است؛ زیرا تولید سریع متن، پاسخ، حل مسئله و محتوای چندرسانه ای توسط ابزارهای هوش مصنوعی، اتکای صرف به محصول نهایی دانش آموز را برای سنجش واقعی یادگیری کاهش داده است. در چنین شرایطی، ارزشیابی اصیل می تواند با انتقال تمرکز از پاسخ نهایی به فرایند یادگیری، عملکرد واقعی، نحوه تصمیم گیری، استدلال، بازنگری و کاربرد دانش، چارچوب مناسب تری برای سنجش شایستگی های دانش آموزان فراهم آورد. پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی ارزشیابی اصیل در عصر هوش مصنوعی مولد، با تاکید بر فرایند یادگیری و شواهد عملکردی دانش آموز، انجام شده است. رویکرد پژوهش، کیفی و مبتنی بر تحلیل مفهومی و بررسی نظام مند مولفه های مرتبط با ارزشیابی اصیل، یادگیری فرایندمحور، سواد هوش مصنوعی و شواهد عملکردی است. یافته های حاصل از تحلیل نشان می دهد که الگوی پیشنهادی باید از چند مولفه اساسی شامل تعریف تکلیف اصیل، ثبت فرایند یادگیری، مستندسازی تعامل دانش آموز با هوش مصنوعی، ارزیابی استدلال و تصمیم گیری، تولید شواهد عملکردی، خودارزیابی و همتایابی، بازخورد مستمر و قضاوت حرفه ای معلم تشکیل شود. در این الگو، استفاده از هوش مصنوعی مولد نه صرفا به عنوان تهدیدی برای اعتبار آزمون، بلکه به عنوان بخشی از محیط یادگیری و موضوعی برای ارزیابی سواد انتقادی دانش آموز در نظر گرفته می شود. بنابراین، به جای تلاش برای حذف کامل هوش مصنوعی از فرایند ارزشیابی، لازم است معیارهای سنجش به گونه ای بازطراحی شوند که توانایی دانش آموز در طرح پرسش، ارزیابی پاسخ های تولیدشده، تشخیص خطا و سوگیری، اصلاح خروجی، استناددهی، انتقال دانش به موقعیت واقعی و دفاع از محصول خود را آشکار سازند. الگوی پیشنهادی همچنین بر استفاده از پوشه کار، گزارش فرایند، پیش نویس های متوالی، ارائه شفاهی، پروژه های عملکردی، حل مسائل واقعی و بازتاب نگاری یادگیری تاکید دارد. بر این اساس، ارزشیابی اصیل در عصر هوش مصنوعی مولد باید از «محصول محوری» به «فرایند و شایستگی محوری» حرکت کند و شواهد متنوع و قابل راستی آزمایی از یادگیری دانش آموز فراهم آورد. نتیجه گیری پژوهش نشان می دهد که چنین رویکردی می تواند ضمن افزایش اعتبار و عدالت ارزشیابی، استقلال یادگیرنده، تفکر انتقادی، خلاقیت، مسئولیت پذیری و توانایی استفاده آگاهانه و اخلاقی از هوش مصنوعی مولد را تقویت کند و زمینه را برای تحول ارزشیابی آموزشی متناسب با نیازهای مدرسه در عصر دیجیتال فراهم سازد.