طراحی الگوی تصمیم گیری مشترک معلم و هوش مصنوعی در ارزشیابی تکوینی دانش آموزان

گسترش کاربرد هوش مصنوعی در محیط های آموزشی، ارزشیابی تکوینی را از یک فرایند عمدتا مبتنی بر مشاهده و قضاوت فردی معلم به فرایندی داده محور، پویا و چندمنبعی تبدیل کرده است. با وجود ظرفیت بالای ابزارهای هوش مصنوعی در تحلیل داده های یادگیری، شناسایی الگوهای عملکردی و ارائه بازخورد فوری، واگذاری تصمیم های آموزشی به الگوریتم ها می تواند با چالش هایی همچون خطای پیش بینی، سوگیری الگوریتمی، کاهش عاملیت حرفه ای معلم، تفسیر نادرست داده ها و نادیده گرفتن ابعاد عاطفی و زمینه ای یادگیری همراه باشد. پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی تصمیم گیری مشترک معلم و هوش مصنوعی در ارزشیابی تکوینی دانش آموزان انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و با بهره گیری از روش تحلیل مضمون، مولفه های اساسی تصمیم گیری مشارکتی میان معلم و هوش مصنوعی را در فرایند ارزشیابی تکوینی تبیین می کند. در الگوی پیشنهادی، هوش مصنوعی نقش گردآورنده، پردازشگر و تحلیلگر داده های آموزشی و ارائه دهنده پیشنهادهای اولیه را بر عهده دارد، در حالی که معلم مسئول تفسیر حرفه ای داده ها، بررسی زمینه یادگیری، اعتبارسنجی پیشنهادهای الگوریتمی و اتخاذ تصمیم نهایی آموزشی است. یافته های تحلیلی نشان می دهد که الگوی مطلوب بر پنج محور اصلی شامل گردآوری چندمنبعی داده های یادگیری، تحلیل هوشمند عملکرد، گفت وگوی تصمیم گیری میان معلم و سامانه هوش مصنوعی، اعتبارسنجی انسانی پیشنهادها و بازخورد و اصلاح مستمر فرایند یادگیری استوار است. همچنین، شفافیت الگوریتمی، حفظ حریم خصوصی دانش آموزان، عدالت آموزشی، سواد هوش مصنوعی معلمان و امکان رد یا اصلاح پیشنهادهای سامانه از الزامات اساسی این الگو محسوب می شوند. بر اساس نتایج، هوش مصنوعی زمانی می تواند به ارتقای کیفیت ارزشیابی تکوینی منجر شود که به عنوان ابزار پشتیبان تصمیم گیری و نه جایگزین قضاوت تربیتی معلم به کار گرفته شود. الگوی ارائه شده می تواند زمینه را برای توسعه ارزشیابی های شخصی سازی شده، بازخورد به موقع، شناسایی زودهنگام نیازهای یادگیری و تقویت تصمیم گیری حرفه ای معلمان در کلاس های هوشمند فراهم سازد.