تبیین سازوکارهای انتقال از «خبرگی سنتی» به «خبرگی دیجیتال متکی بر هوش مصنوعی» در معلمان

مقدمه و هدف: با ورود پرشتاب فناوری های نوین به نظام آموزشی، پارادایم «خبرگی معلمی» از رویکردهای مبتنی بر دانش تجربی و سنتی به سمت مدل های داده محور و هوشمند در حال تغییر است. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی، تحلیل و تبیین سازوکارهای انتقال از خبرگی سنتی به خبرگی دیجیتال متکی بر هوش مصنوعی (AI-Powered Digital Expertise) در معلمان دوره های تحصیلی مختلف (ابتدایی، متوسطه اول و دوم) است. این مطالعه به دنبال پاسخ به این پرسش است که معلمان چگونه می توانند قابلیت های شناختی، پداگوژیک و مدیریتی خود را با ابزارهای هوش مصنوعی یکپارچه کنند.روش شناسی: این پژوهش با اتکا به روش آمیخته (کیفی-کمی) انجام شده است. در بخش کیفی، با استفاده از تحلیل محتوای اسناد بالادستی و مصاحبه نیمه ساختاریافته با متخصصان حوزه تکنولوژی آموزشی و معلمان پیشرو، مولفه های کلیدی خبرگی دیجیتال استخراج گردید. سپس در بخش کمی، با طراحی پرسشنامه محقق ساخته و توزیع میان نمونه ای آماری از معلمان (به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای)، سازوکارهای انتقال و چالش های گذار در دوره های تحصیلی مختلف مورد سنجش و اعتبار سنجی قرار گرفت.یافته ها: یافته های پژوهش نشان می دهد که گذار از خبرگی سنتی به دیجیتال، یک فرایند خطی نیست، بلکه مستلزم تحول در سه لایه اصلی است: «تغییر در سواد داده کاوی آموزشی»، «بازطراحی نقش معلم از مدرس به تسهیل گر هوشمند» و «توسعه هوش مصنوعی اخلاق مدار». نتایج نشان داد که معلمان دوره ابتدایی بیشترین نیاز را به ابزارهای هوش مصنوعی در «شخصی سازی یادگیری» دارند، در حالی که معلمان دوره های متوسطه، گذار را بیشتر در حوزه های «ارزیابی خودکار عملکرد» و «مدیریت محتوای پیچیده» تجربه می کنند. مدل پیشنهادی این تحقیق بر پایه پنج محور (تطبیق پذیری تکنولوژیک، تفکر نقادانه نسبت به AI، مهارت های هم زیستی با ماشین، خلاقیت در طراحی آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی و اخلاق دیجیتال) استوار است.نتیجه گیری و پیشنهادات: نتایج این پژوهش تبیین می کند که خبرگی دیجیتال به معنای جایگزینی معلم با هوش مصنوعی نیست؛ بلکه به معنای ارتقای ظرفیت های انسانی توسط هوش مصنوعی است. برای تحقق این انتقال، نظام های تربیت معلم باید از رویکردهای سنتی کارورزی به سمت «آزمایشگاه های تعامل انسان-هوش مصنوعی» حرکت کنند. توسعه یک نقشه راه عملیاتی برای توانمندسازی معلمان بر اساس ویژگی های هر مقطع تحصیلی، ضرورتی اجتناب ناپذیر برای بقا و ارتقای اثربخشی در کلاس های درس آینده است.