بازآفرینی نظم تربیتی در عصر عدم قطعیت: واکاوی پارادایم های نوین در تعلیم و تربیت معاصر (ارائه چارچوبی تلفیقی مبتنی بر عاملیت، رابطه، فناوری، انعطاف پذیری و انسجام)

چکیدهجهان معاصر با ویژگی هایی همچون سیالیت، پیچیدگی، و عدم قطعیت، نظام های تربیتی سنتی را با چالشی بی سابقه مواجه ساخته است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی پارادایم های نوین در تعلیم و تربیت که قادر به پاسخگویی به مقتضیات عصر حاضر باشند، به روش مرور نظام مند و با استفاده از منابع معتبر داخلی و خارجی (۲۰۲۴-۲۰۲۵) انجام شده است. پس از جستجوی نظام مند در پایگاه های Scopus, Web of Science, ERIC, Springer, SID, Magiran و Noormags و اعمال معیارهای ورود (مطالعات اصیل با طرح کمی یا کیفی، منتشرشده در مجلات علمی-پژوهشی یا کنفرانس های معتبر، مرتبط با دست کم یکی از سه حوزه ی خودتنظیمی، فناوری آموزشی یا روابط تربیتی) و خروج (مطالعات غیرمرتبط با دوره ی متوسطه، فاقد داده های تجربی، یا فاقد کیفیت روش شناختی بر اساس ابزار (MERSQI و CASP)، از میان ۳۸۷ منبع اولیه، ۴۲ منبع (۲۸ خارجی، ۱۴ داخلی) با بالاترین درجه ی اعتبار برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. شیوه ی تحلیل، تحلیل مضمون با رویکرد تفسیری-تلفیقی بوده است. یافته ها نشان می دهد که سه پارادایم اصلی در حال بازآفرینی نظم تربیتی هستند: نخست، پارادایم یادگیری خودتنظیم گر که بر عاملیت معلم و دانش آموز توامان تاکید دارد و می تواند به کاهش افت تحصیلی منجر شود (مارتینز مایرالس، ۲۰۲۵)؛ دوم، پارادایم دیجیتال-انسانی که به دنبال تلفیق هوشمندانه فناوری های نوظهور (هوش مصنوعی، یادگیری معکوس، همیاری همتایان) با رویکردهای انسانی و اخلاقی است (آرسلان، ۲۰۲۵؛ تانگ، ۲۰۲۵)؛ سوم، پارادایم رابطه محور که بر نقش میانجی روابط اجتماعی (والدین-دانش آموز، معلم-دانش آموز و همتایان) در شکل گیری نگرش و عملکرد تحصیلی تاکید دارد (اوبرمایر و همکاران، ۲۰۲۴). مقاله در پایان، ضمن ارائه چارچوبی تلفیقی شامل پنج مولفه ی عاملیت، رابطه، فناوری، انعطاف پذیری و انسجام برای بازآفرینی نظم تربیتی، پیشنهادهایی برای پژوهش و عمل در نظام آموزشی ایران ارائه می دهد.