بررسی تاثیر استفاده از «پورتفولیوهای دیجیتال» بر هویت تحصیلی و مسئولیت پذیری دانش آموزان در یادگیری

در عصر تحولات شتابان فناوری، پارادایم های آموزشی از شیوه های سنتی معلم محور و مبتنی بر حفظ طوطی وار، به سمت رویکردهای یادگیرنده محور و مبتنی بر تفکر انتقادی تغییر مسیر داده اند. یکی از چالش های بنیادی در نظام های آموزشی مدرن، شکل گیری هویت تحصیلی مثبت و تقویت مسئولیت پذیری در یادگیری میان دانش آموزان است. هویت تحصیلی، به عنوان درک، تعهد و ارزش گذاری فرد نسبت به نقش خویش در محیط های آموزشی تعریف می شود و مسئولیت پذیری، سازه ای خودتنظیمی است که یادگیرنده را از یک تماشاگر منفعل به عامل فعال فرایند یادگیری تبدیل می کند.با ورود ابزارهای فناوری آموزشی، پورتفولیوهای دیجیتال (Digital Portfolios / e-Portfolios) یا پوشه های کار الکترونیکی، به عنوان بستر ساختاریافته ای برای جمع آوری، بازتاب (Reflection) و ارزشیابی مستمر فعالیت های دانش آموزان مطرح شده اند. این ابزارها تنها یک آرشیو ساده از کارهای دانش آموز نیستند، بلکه ابزاری فراشناختی برای نمایش رشد تدریجی، خودارزیابی و ایجاد مالکیت بر فرایند یادگیری محسوب می شوند. با این حال، مسئله اصلی پژوهش حاضر این است که آیا بکارگیری منظم پورتفولیوهای دیجیتال می تواند ابعاد مختلف هویت تحصیلی دانش آموزان را بازبازسازی کند و حس مسئولیت پذیری و عاملیت را در آنان ارتقا دهد؟یافته های این پژوهش نشان می دهد که پورتفولیوهای دیجیتال فراتر از یک ابزار تکنولوژیک، به عنوان یک محیط یادگیری سازنده گرا (Constructivist Learning Environment) عمل می کنند. هنگامی که دانش آموزان فرصت می یابند فرایند رشد خود را به صورت بصری و مستند مشاهده کنند، احساس مالکیت بیشتری نسبت به یادگیری خود پیدا می کنند.نقش پورتفولیوی دیجیتال در بهبود هویت تحصیلی را می توان به ایجاد امکان «بازتاب بر خود» (Self-Reflection) نسبت داد؛ دانش آموزان با بررسی کارهای گذشته، اصلاح خطاهایی که در طول زمان انجام داده اند و مشاهده پیشرفت گام به گام، خود را به عنوان یادگیرندگانی شایسته و خودراهبر بازشناسی می کنند. از سوی دیگر، انتقال مرجع ارزشیابی از نمره دهی محض پایانی به ارزشیابی تکوینی و کیفی، حس مسئولیت پذیری را تقویت می کند. دانش آموز متوجه می شود که یادگیری یک فرایند پویاست که مسئولیت مدیریت، ویرایش و بهبود آن مستقیما بر عهده خود اوست.بر اساس یافته های این مقاله علمی، پیشنهاد می شود متخصصان تکنولوژی آموزشی، برنامه ریزان درسی و معلمان، بکارگیری پورتفولیوهای دیجیتال را به عنوان یک روش ارزشیابی جایگزین و مدرن در برنامه های درسی مدارس ادغام کنند تا زمینه برای پرورش دانش آموزانی خودتنظیم، مسئولیت پذیر و دارای هویت تحصیلی قوی فراهم شود.