طراحی چارچوب تدریس دوجانبه (معلم-هوش مصنوعی) در آموزش مفاهیم انتزاعی به دانش آموزان دوره متوسطه

آموزش مفاهیم انتزاعی در دوره متوسطه همواره یکی از چالش های اصلی نظام آموزشی بوده است؛ زیرا بسیاری از دانش آموزان در درک، تجسم و کاربرد مفاهیمی مانند استدلال انتزاعی، روابط نمادین، الگوهای مفهومی و ساختارهای غیرملموس با دشواری مواجه اند. در این میان، گسترش فناوری های هوشمند و ورود هوش مصنوعی در آموزش، امکان بازاندیشی در الگوهای سنتی تدریس را فراهم کرده است. پژوهش حاضر با هدف طراحی چارچوب تدریس دوجانبه (معلم-هوش مصنوعی) در آموزش مفاهیم انتزاعی به دانش آموزان متوسطه انجام شده است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که چگونه می توان از تعامل هدفمند میان معلم انسانی و سامانه های هوش مصنوعی برای افزایش عمق یادگیری، فهم مفهومی، مشارکت شناختی و شخصی سازی فرایند تدریس بهره گرفت.این مطالعه با رویکرد کیفی و مبتنی بر روش توصیفی-تحلیلی و طراحی آموزشی انجام شده است. در فرایند پژوهش، ابتدا مبانی نظری مرتبط با تدریس مفاهیم انتزاعی، یادگیری شناختی، آموزش ترکیبی، یادگیری شخصی سازی شده و نقش هوش مصنوعی در کلاس درس بررسی شد؛ سپس مولفه های کلیدی یک الگوی تدریس دوجانبه استخراج و در قالب یک چارچوب مفهومی سازمان دهی گردید. یافته ها نشان داد که اثربخشی این چارچوب بر چهار رکن اصلی استوار است: ۱) هدایت گری و قضاوت آموزشی معلم، ۲) تحلیل داده محور و بازخورد فوری هوش مصنوعی، ۳) تعامل پویا میان دانش آموز، معلم و سامانه هوشمند، و ۴) انطباق محتوا با سطح شناختی و نیازهای یادگیرندگان. بر این اساس، چارچوب پیشنهادی شامل مراحل تشخیص اولیه، تسهیل فهم مفهومی، بازنمایی چندگانه مفاهیم، تمرین تعاملی، بازخورد تطبیقی و ارزشیابی مستمر است.نتایج نشان می دهد که الگوی معلم-هوش مصنوعی می تواند به کاهش ابهام مفهومی، افزایش انگیزش تحصیلی، بهبود درک عمیق، تقویت یادگیری فعال و ارتقای کیفیت آموزش مفاهیم پیچیده در دوره متوسطه منجر شود. همچنین این چارچوب، جایگزین معلم نیست، بلکه با تقویت نقش حرفه ای او، زمینه را برای تدریس هدفمندتر، انعطاف پذیرتر و موثرتر فراهم می سازد. در مجموع، پژوهش حاضر می تواند مبنایی نظری و کاربردی برای توسعه الگوهای نوین آموزش هوشمند در مدارس متوسطه و طراحی محیط های یادگیری انسان محور و فناورانه باشد.