تحلیل نیازهای آموزشی و شایستگی های معلمان در زمینه اخلاق کاربرد هوش مصنوعی در آموزش و ارزشیابی دانش آموزان

گسترش روزافزون فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی در نظام های آموزشی، فرصت های تازه ای برای بهبود فرایند یاددهی یادگیری، شخصی سازی آموزش و ارتقای کیفیت ارزشیابی دانش آموزان فراهم کرده است. با این حال، استفاده گسترده از ابزارهای هوش مصنوعی در مدارس، چالش های اخلاقی متعددی از جمله حفظ حریم خصوصی دانش آموزان، عدالت آموزشی، شفافیت تصمیم گیری، سوگیری الگوریتمی و مسئولیت پذیری حرفه ای معلمان را به همراه داشته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نیازهای آموزشی و شناسایی شایستگی های ضروری معلمان در زمینه اخلاق کاربرد هوش مصنوعی در آموزش و ارزشیابی دانش آموزان انجام شد. روش پژوهش از نوع توصیفی تحلیلی و مبتنی بر رویکرد کیفی اکتشافی بود. داده ها از طریق بررسی اسناد علمی، تحلیل مطالعات پیشین و واکاوی دیدگاه های متخصصان حوزه فناوری آموزشی، برنامه ریزی درسی و اخلاق حرفه ای گردآوری شد.یافته های پژوهش نشان داد که معلمان برای استفاده اخلاق مدار از هوش مصنوعی نیازمند مجموعه ای از شایستگی های دانشی، مهارتی و نگرشی هستند. مهم ترین نیازهای آموزشی شامل آشنایی با اصول اخلاق دیجیتال، سواد داده، شناخت سوگیری های الگوریتمی، توانایی مدیریت حریم خصوصی دانش آموزان، مهارت ارزیابی اعتبار خروجی های هوش مصنوعی و توانایی طراحی ارزشیابی های عادلانه و شفاف بود. همچنین نتایج نشان داد که نبود آموزش تخصصی، ضعف سیاست گذاری آموزشی و محدودیت زیرساخت های حرفه ای، از مهم ترین موانع بهره گیری مسئولانه از هوش مصنوعی در مدارس محسوب می شود. بر اساس یافته ها، چارچوبی از شایستگی های کلیدی معلمان در سه بعد «دانش اخلاقی و فناورانه»، «مهارت های کاربردی» و «تعهد حرفه ای و مسئولیت اجتماعی» تبیین شد.نتایج این پژوهش بیانگر آن است که توسعه حرفه ای معلمان در عصر هوش مصنوعی، مستلزم بازنگری در برنامه های تربیت معلم و طراحی دوره های آموزشی تخصصی در حوزه اخلاق هوش مصنوعی است. توجه به اصول عدالت آموزشی، شفافیت و مسئولیت پذیری می تواند زمینه استفاده ایمن، انسانی و اثربخش از فناوری های هوشمند در فرایند آموزش و ارزشیابی دانش آموزان را فراهم سازد. این پژوهش می تواند مبنایی برای سیاست گذاری آموزشی، تدوین برنامه های توانمندسازی معلمان و ارتقای کیفیت آموزش مبتنی بر فناوری در نظام آموزشی باشد.