بررسی نقش سبک های فرزندپروری در شکل گیری هویت تحصیلی دانش آموزان با میانجی گری دلبستگی ایمن و خودپنداره تحصیلی

هدف: هویت تحصیلی به عنوان یکی از مولفه های بنیادین رشد روان شناختی و تحصیلی دانش آموزان، تحت تاثیر متغیرهای خانوادگی و درون فردی متعددی قرار دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش سبک های فرزندپروری (مقتدرانه، مستبدانه و سهل گیرانه) در شکل گیری هویت تحصیلی دانش آموزان با نقش میانجی گری دلبستگی ایمن و خودپنداره تحصیلی انجام شد.روش شناسی: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش جمع آوری داده ها، توصیفی-همبستگی از نوع مدل یابی معادلات ساختاری (SEM) بود. جامعه آماری پژوهش را تمامی دانش آموزان دوره متوسطه دوم شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ تشکیل دادند که از میان آن ها نمونه ای به حجم ۳۸۴ نفر با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شد. ابزارهای سنجش در این پژوهش شامل پرسش نامه سبک های فرزندپروری بامریند (PSI)، پرسش نامه هویت تحصیلی وزن و همکاران (AIQ)، مقیاس دلبستگی به والدین و همسالان آیپز (IPPA) و پرسش نامه خودپنداره تحصیلی یسن-چن (ASCS) بود. تحلیل داده ها با استفاده از روش مدل یابی معادلات ساختاری و نرم افزارهای آماری SPSS و Amos انجام گرفت.یافته ها: یافته های حاصل از تحلیل مسیر نشان داد که سبک فرزندپروری مقتدرانه اثر مستقیم و مثبتی بر دلبستگی ایمن، خودپنداره تحصیلی و هویت تحصیلی دانش آموزان دارد. در مقابل، سبک های فرزندپروری مستبدانه و سهل گیرانه رابطه منفی با خودپنداره تحصیلی و هویت تحصیلی نشان دادند. همچنین، نتایج آزمون بوت استرپ تایید کرد که دلبستگی ایمن به والدین و خودپنداره تحصیلی به عنوان متغیرهای میانجی، مسیر بین سبک فرزندپروری مقتدرانه و هویت تحصیلی موفق را به صورت مثبت و معناداری واسطه گری می کنند. شاخص های برازش مدل ساختاری پژوهش در وضعیت مطلوبی قرار داشتند.نتیجه گیری: بر اساس نتایج این پژوهش، سبک های فرزندپروری کارآمد (به ویژه سبک مقتدرانه) نه تنها به صورت مستقیم، بلکه از طریق تقویت پیوندهای دلبستگی ایمن در خانواده و ارتقای تصویر ذهنی مثبت دانش آموز از توانایی های آکادمیک خود (خودپنداره تحصیلی)، بستر لازم را برای دستیابی به یک هویت تحصیلی منسجم و پویا فراهم می سازد. از این رو، طراحی مداخله های آموزشی مبتنی بر بهبود تعاملات والدین-فرزند و تقویت خودپنداره دانش آموزان در مدارس توصیه می شود.