تبیین رابطه میان اخلاق مراقبت در کنش معلمان و بهزیستی تحصیلی دانش آموزان در مدارس متوسطه

بهزیستی تحصیلی دانش آموزان به عنوان یکی از شاخص های کلیدی کیفیت آموزش، در سال های اخیر به کانون توجه پژوهش های تربیتی تبدیل شده است. در این میان، اخلاق مراقبت در کنش معلمان به عنوان رویکردی انسان محور، تعاملی و عاطفه بنیاد، می تواند نقش تعیین کننده ای در ارتقای تجربه زیسته دانش آموزان از مدرسه، احساس تعلق، انگیزش تحصیلی، امنیت روانی و رضایت از فرایند یادگیری ایفا کند. مسئله اصلی این پژوهش آن است که در بسیاری از مدارس متوسطه، تمرکز نظام آموزشی بر عملکرد، ارزشیابی و پیشرفت کمی، گاه موجب کم رنگ شدن ابعاد عاطفی و مراقبتی در روابط معلم و دانش آموز می شود؛ وضعیتی که می تواند به افت اشتیاق یادگیری، فرسودگی تحصیلی، اضطراب آموزشی و کاهش بهزیستی تحصیلی بینجامد. از این رو، پژوهش حاضر با هدف تبیین رابطه میان اخلاق مراقبت در کنش معلمان و بهزیستی تحصیلی دانش آموزان در مدارس متوسطه انجام شده است.این مطالعه با تکیه بر مبانی نظری اخلاق مراقبت، بر این پیش فرض استوار است که معلم صرفا انتقال دهنده دانش نیست، بلکه کنشگری تربیتی است که از طریق همدلی، توجه، مسئولیت پذیری، درک تفاوت های فردی، حمایت عاطفی و پاسخ گویی اخلاقی، زمینه رشد همه جانبه دانش آموزان را فراهم می سازد. در چنین بستری، بهزیستی تحصیلی نه تنها به موفقیت آموزشی، بلکه به احساس شادکامی در مدرسه، ادراک حمایت، خودکارآمدی، امید تحصیلی و کیفیت روابط اجتماعی دانش آموزان نیز وابسته است. یافته های نظری و تحلیلی این پژوهش نشان می دهد که میان سطح بالاتر اخلاق مراقبت در عملکرد معلمان و افزایش مولفه های بهزیستی تحصیلی دانش آموزان رابطه ای مثبت و معنادار وجود دارد. به بیان دیگر، هرچه معلمان در تعاملات روزمره خود از الگوهای مراقبتی تری همچون گوش دادن فعال، احترام متقابل، پذیرش تفاوت ها، حمایت تحصیلی و عاطفی و ایجاد فضای امن یادگیری بهره بگیرند، احتمال تجربه مثبت تر دانش آموزان از مدرسه و کاهش تنیدگی های تحصیلی بیشتر می شود.بر این اساس، می توان نتیجه گرفت که تقویت اخلاق مراقبت در آموزش، نه یک امر حاشیه ای، بلکه ضرورتی بنیادین برای ارتقای سلامت روانی تحصیلی دانش آموزان در دوره متوسطه است. بنابراین، بازاندیشی در برنامه های تربیت معلم، توانمندسازی حرفه ای معلمان در حوزه شایستگی های عاطفی و اخلاقی، و توجه مدیران مدارس به فرهنگ مراقبتی، می تواند به بهبود بهزیستی تحصیلی و کیفیت زندگی مدرسه ای دانش آموزان منجر شود.