واکاوی عدالت آموزشی در تعاملات کلاس درس و تبیین نقش معلم در کاهش بازتولید نابرابری تحصیلی

تحقق عدالت آموزشی فراتر از تخصیص برابر منابع فیزیکی، در گروی کیفیت پیوندها و ماهیت تعاملاتی است که در فضای زیسته کلاس درس شکل می گیرد. هدف از پژوهش حاضر، واکاوی مفهوم عدالت آموزشی در لایه های پنهان تعاملات کلاسی و تبیین نقش محوری معلم به عنوان عاملی تغییرآفرین در جهت تقلیل بازتولید نابرابری های تحصیلی است.در بخش تبیین مسئله، این مطالعه بر این فرض استوار است که نظام آموزشی علی رغم شعار برابری، اغلب از طریق بازنمایی «سرمایه فرهنگی» طبقات مسلط، به بازتولید نابرابری های اجتماعی در قالب شکست های تحصیلی می پردازد. روش شناسی این تحقیق از نوع کیفی و با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی انجام شده است. داده ها از طریق مشاهده مشارکتی در کلاس های درس و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با معلمان و دانش آموزان گردآوری و با استفاده از روش تحلیل مضمون (Thematic Analysis) مورد واکاوی قرار گرفتند.یافته های پژوهش نشان داد که نابرابری آموزشی در سه سطح «توزیع فرصت های کلامی»، «انتظارات معلم (اثر پیگمالیون)» و «نحوه بازخورددهی» بازتولید می شود. نتایج حاکی از آن است که معلمان با اتخاذ رویکرد «پداگوژی انتقادی» و آگاهی از «عادت واره های» (Habitus) طبقاتی خود، می توانند به عنوان واسطه های تغییر عمل کنند. معلمانی که از راهبردهای تعاملی فراگیر و آموزش پاسخگو به فرهنگ استفاده می کنند، موفق می شوند فاصله میان پیشینه اجتماعی دانش آموز و الزامات مدرسه را پر کرده و از حاشیه نشینی دانش آموزان دارای سرمایه فرهنگی متفاوت جلوگیری کنند.در نهایت، این مطالعه پیشنهاد می کند که برای دستیابی به عدالت آموزشی پایدار، باید برنامه های توسعه حرفه ای معلمان بر تقویت شایستگی های بین فرهنگی و مهارت های بازاندیشی متمرکز شود تا معلمان نه به عنوان مجریان بی طرف، بلکه به عنوان کنشگران عدالت خواه در کاهش شکاف های تحصیلی ایفا نقش کنند.