ارائه الگوی تدریس مبتنی بر نظریه یادگیری سازندگی برای ارتقای تفکر انتقادی در دانش آموزان

در نظام های آموزشی نوین، گذار از پارادایم «حافظه محوری» به سمت «خردورزی و تحلیل گری»، ضرورتی انکارناپذیر یافته است. هدف اصلی پژوهش حاضر، طراحی و ارائه الگوی تدریس مبتنی بر نظریه یادگیری سازندگی (Constructivism) و واکاوی تاثیر آن بر ارتقای مولفه های تفکر انتقادی در دانش آموزان است. نظریه سازندگی با تاکید بر نقش فعال یادگیرنده در ساخت دانش، بستری ایده آل برای پرورش مهارت های ذهنی سطح بالا فراهم می آورد.روش شناسی این تحقیق از نوع آمیخته (کمی-کیفی) است؛ در بخش کیفی با استفاده از روش سنتزپژوهی و تحلیل محتوای متون نظری، ابعاد و مولفه های الگوی تدریس استخراج گردید و در بخش کمی، الگوی طراحی شده در قالب یک طرح شبه تجای با پیش آزمون و پس آزمون بر روی گروهی از دانش آموزان مورد آزمون قرار گرفت. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه تفکر انتقادی کالیفرنیا (CCTST) و پروتکل های مشاهده ای در کلاس درس بود.یافته های پژوهش منجر به تدوین الگویی پنج مرحله ای شامل «ایجاد چالش ذهنی، کاوشگری هدایت شده، تبیین و بازنمایی، بسط مفهومی، و ارزشیابی تکوینی» شد. نتایج تحلیل داده ها نشان داد که اجرای این الگو به طور معناداری منجر به بهبود زیرمهارت های تفکر انتقادی از جمله تحلیل (Analysis)، ارزیابی (Evaluation)، استنباط (Inference) و خودتنظیمی (Self-regulation) در دانش آموزان می گردد. در این الگو، معلم از نقش انتقال دهنده دانش به نقش تسهیل گر و داربست ساز (Scaffolding) تغییر جایگاه داده و کلاس درس به محیطی برای مذاکره اجتماعی و تولید معنا مبدل می شود.در نهایت، الگوی ارائه شده می تواند به عنوان یک چارچوب عملیاتی در اختیار برنامه ریزان درسی و معلمان قرار گیرد تا از طریق درگیر کردن دانش آموزان با مسائل واقعی و چالش برانگیز، روحیه پرسش گری و نگاه نقادانه را در آنان نهادینه سازند. توجه به تفاوت های فردی و ایجاد محیط یادگیری غنی از منابع، از پیش شرط های اصلی موفقیت این الگو در محیط های آموزشی تلقی می شود.