بازآفرینی نقش معلم در عصر هوش مصنوعی: از انتقال دانش تا پرورش تفکر، خلاقیت و یادگیری عمیق

ظهور هوش مصنوعی به عنوان یکی از مهم ترین فناوری های تحول آفرین قرن بیست ویکم، تغییرات گسترده ای را در نظام های آموزشی جهان ایجاد کرده و ضرورت بازنگری در نقش حرفه ای معلمان را بیش از پیش آشکار ساخته است. پژوهش حاضر با هدف تبیین ابعاد بازآفرینی نقش معلم در عصر هوش مصنوعی و بررسی فرصت ها، چالش ها و الزامات این تحول انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، مروری تحلیلی است. داده های پژوهش از طریق مطالعه و تحلیل منابع علمی معتبر، مقالات پژوهشی، کتاب ها، اسناد آموزشی و گزارش های منتشرشده در حوزه هوش مصنوعی و آموزش گردآوری و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی بررسی شدند.یافته های پژوهش نشان داد که هوش مصنوعی، ضمن فراهم کردن امکاناتی مانند شخصی سازی یادگیری، ارائه بازخوردهای هوشمند، تحلیل عملکرد یادگیرندگان و کاهش فعالیت های تکراری معلمان، موجب تغییر ماهیت نقش معلم از انتقال دهنده اطلاعات به تسهیل گر یادگیری، راهنمای فرایند تفکر، طراح تجربه های آموزشی و پرورش دهنده مهارت های انسانی شده است. همچنین نتایج بیانگر آن است که توسعه حرفه ای معلمان، ارتقای سواد دیجیتال و سواد هوش مصنوعی، بازنگری در برنامه های درسی، توجه به اصول اخلاقی استفاده از فناوری و تقویت مهارت های قرن بیست ویکم، از مهم ترین پیش نیازهای بهره گیری موثر از هوش مصنوعی در نظام آموزشی به شمار می رود. در مقابل، چالش هایی مانند وابستگی بیش از حد به فناوری، کاهش تفکر مستقل، نگرانی های اخلاقی، حفظ حریم خصوصی و احتمال افزایش تقلب علمی نیز نیازمند برنامه ریزی و سیاست گذاری دقیق هستند.در مجموع، نتایج پژوهش نشان می دهد که آینده آموزش بر پایه تعامل سازنده میان توانمندی های انسانی معلم و قابلیت های هوش مصنوعی شکل خواهد گرفت. ازاین رو، معلم همچنان محور اصلی فرایند تعلیم و تربیت باقی می ماند و هوش مصنوعی در نقش ابزاری برای ارتقای کیفیت یاددهی–یادگیری، توسعه خلاقیت، تقویت یادگیری عمیق و آماده سازی دانش آموزان برای زندگی در جامعه دیجیتال ایفای نقش خواهد کرد.