تبیین نقش معلمان در پرورش سواد انتقادی داده در محیط های یادگیری مدرسه ای

در عصر «داده محور» کنونی، توانایی تعامل منفعلانه با اطلاعات دیگر کافی نیست؛ دانش آموزان به «سواد انتقادی داده» (Critical Data Literacy) نیاز دارند تا بتوانند الگوریتم ها، نمایش های بصری داده ها و سوگیری های نهفته در اطلاعات را تحلیل و ارزیابی کنند. با این حال، انتقال این مهارت های پیچیده به نسل جوان، بیش از آنکه نیازمند ابزارهای دیجیتال باشد، به میانجی گری هوشمندانه معلمان وابسته است. مسئله اصلی پژوهش حاضر، خلا تبیین دقیق نقش معلم به عنوان تسهیل گر و مربی در گذار از «مصرف کننده صرف داده» به «تحلیل گر انتقادی داده» در محیط های آموزشی است.هدف پژوهش:این پژوهش با هدف واکاوی و تبیین نقش های چندگانه معلمان در پرورش سواد انتقادی داده در کلاس های درس انجام شده است. هدف نهایی، ارائه چارچوبی مفهومی است که مشخص می کند معلمان چگونه می توانند بسترهای یادگیری مدرسه ای را به محیط هایی برای پرسش گری درباره ماهیت، منبع و اهداف پشت داده ها تبدیل کنند.روش شناسی:پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و از نوع توصیفی-تحلیلی انجام شده است. با بررسی متون نظری و تجارب موفق در حوزه سواد دیجیتال و انتقادی، الگوهای کنشگری معلمان استخراج و تحلیل شدند. سپس با استفاده از روش تحلیل مضمون، مولفه های اصلی نقش معلم در این فرآیند استخراج و طبقه بندی گردید.یافته ها:یافته های پژوهش نشان می دهد که نقش معلمان در پرورش سواد انتقادی داده را می توان در چهار لایه اصلی تبیین کرد: ۱) مدل سازی تفکر الگوریتمی: معلم به عنوان الگوی عملی که نحوه مواجهه خود با داده های متناقض را در کلاس به نمایش می گذارد؛ ۲) طراحی موقعیت های یادگیری چالش برانگیز: ایجاد فرصت هایی که دانش آموزان را وادار می کند تا اعتبار منابع داده ای را زیر سوال ببرند؛ ۳) تسهیل گری گفتمان اخلاقی: هدایت بحث ها پیرامون پیامدهای اخلاقی و حریم خصوصی داده ها؛ و ۴) توانمندسازی در ابزارشناسی انتقادی: آموزش استفاده از ابزارهای تحلیل داده نه به عنوان حقیقت مطلق، بلکه به عنوان ابزارهایی با سوگیری های خاص.نتیجه گیری:سواد انتقادی داده در مدرسه، محصول خودبه خودی آموزش فناوری نیست، بلکه نتیجه ی تعامل فعال معلم با داده ها در جریان تدریس است. معلمان باید از نقش «انتقال دهنده دانش» به «مربی سواد داده» تغییر جهت دهند. نتیجه این پژوهش تاکید می کند که سیاست گذاران آموزشی باید به جای تمرکز صرف بر تجهیز مدارس به سخت افزار، بر توانمندسازی حرفه ای معلمان در زمینه «تربیت انتقادی» تمرکز کنند تا دانش آموزان بتوانند در دنیای پیچیده امروز، شهروندانی آگاه و پرسش گر باشند.