بازتعریف نقش معلم به عنوان تسهیل گر یادگیری در مدارس مبتنی بر شایستگی: مطالعه تطبیقی الگوهای تدریس

تحولات شتابان نظام های آموزشی در قرن بیست ویکم، همراه با تغییر انتظارات از مدرسه، یادگیری و شایستگی های مورد نیاز دانش آموزان، ضرورت بازاندیشی در نقش حرفه ای معلم را بیش از پیش آشکار ساخته است. در الگوی سنتی آموزش، معلم عمدتا به عنوان انتقال دهنده دانش و مرجع اصلی محتوا شناخته می شد؛ اما در مدارس مبتنی بر شایستگی، این نقش دیگر پاسخ گوی نیازهای یادگیری عمیق، عملکردمحور و موقعیت مدار نیست. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف بازتعریف نقش معلم به عنوان تسهیل گر یادگیری در مدارس مبتنی بر شایستگی و تحلیل تطبیقی الگوهای تدریس متناسب با این تحول، انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که تحقق آموزش مبتنی بر شایستگی، مستلزم چه نوع بازتعریفی از نقش معلم است و کدام الگوهای تدریس بیشترین هم خوانی را با این نقش ایفا می کنند.این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، کیفی از نوع مطالعه تطبیقی و سنتزپژوهی است. داده ها از طریق بررسی و تحلیل منابع علمی، پژوهش های نظری و تجربی، و اسناد مرتبط با آموزش مبتنی بر شایستگی، یادگیری فعال، سازنده گرایی و الگوهای تدریس نوین گردآوری شده اند. در فرایند تحلیل، پنج الگوی تدریس شامل الگوی ۵E، یادگیری مسئله محور، یادگیری مشارکتی، کلاس معکوس و ارزشیابی تکوینی از منظر نوع مداخله آموزشی، سطح مشارکت یادگیرنده، شیوه هدایت فرایند یادگیری و نحوه بازتعریف نقش معلم مورد مقایسه قرار گرفتند تا مولفه های محوری نقش تسهیل گر در بستر مدرسه شایستگی محور استخراج شود.یافته های پژوهش نشان داد که معلم در مدارس مبتنی بر شایستگی، بیش از آن که ارائه دهنده مستقیم اطلاعات باشد، باید در جایگاه طراح موقعیت های یادگیری، هدایت گر تعاملات آموزشی، پشتیبان یادگیری خودتنظیم، تسهیل کننده مشارکت و ارائه دهنده بازخورد تکوینی عمل کند. همچنین نتایج بیانگر آن است که الگوهای تدریس فعال و سازنده گرا، ظرفیت بیشتری برای تحقق این بازتعریف دارند؛ به گونه ای که الگوی ۵E در پرورش کاوشگری و مفهوم سازی، یادگیری مسئله محور در تقویت تفکر انتقادی و حل مسئله، یادگیری مشارکتی در توسعه مهارت های اجتماعی و مسئولیت پذیری، کلاس معکوس در فردی سازی یادگیری و ارزشیابی تکوینی در تقویت خودارزیابی و بهبود مستمر یادگیری، نقش برجسته ای ایفا می کنند. در مقابل، الگوهای تدریس مبتنی بر انتقال یک سویه محتوا، با منطق آموزش شایستگی محور هم خوانی محدودی دارند.در مجموع، پژوهش حاضر نشان می دهد که بازتعریف نقش معلم به عنوان تسهیل گر یادگیری، یک ضرورت بنیادین برای استقرار موفق مدارس مبتنی بر شایستگی است و این امر، بدون بازآرایی الگوهای تدریس، شیوه های ارزشیابی و برنامه های توانمندسازی حرفه ای معلمان امکان پذیر نخواهد بود. بر این اساس، پیشنهاد می شود سیاست گذاران آموزشی، برنامه ریزان درسی و مراکز تربیت معلم، بازطراحی آموزش معلمان را با تاکید بر تسهیل گری، طراحی یادگیری فعال و ارزشیابی تکوینی در اولویت قرار دهند.