زیباشناسی کنایه در دیوان میرزا محمد ولی دشت بیاضی

کنایه در لغت مصدر کنی یکنی به معنای پوشیده و در پرده سخن گفتن و فرو نهادن آشکارگی است و در اصطلاح اهل بلاغت عبارت است از ذکر ملزوم و اراده لازم. برای مثال در عبارت "دست فلانی کج است"، کج بودن دست مکنی یا ملزوم و دزد بودن، مکنی عنه یا لازم است. در کنایه اراده معنای ظاهری عبارت همراه اراده معنای لازم جایز و ممکن است. مثلا ممکن است آدمی که دستش کج است دزدی هم بکند. استاد جلال الدین همایی در فنون بلاغت و صناعات ادبی درباره کنایه گفته اند: کنایه در اصطلاح سخنی است که دارای دو معنی قریب و بعید باشد و این دو معنی لازم و ملزوم یکدیگر باشند. پس گوینده آن جمله را چنان ترکیب کند و به کار برد که ذهن شنونده از معنی نزدیک به معنی دور منتقل گردد. چنانکه بگویند: پخته خوار به معنی مردم تنبلی که از دسترنج آماده دیگران استفاده می کنند یا بگویند فلان کس بند شمشیرش دراز است یعنی قامتش بلند است. در مقاله ای که فراروی خوانندگان محترم قرار دارد حضور کنایه اعم از کنایه های ابداعی میرزا محمد ولی دشت بیاضی، کنایه های قرآنی و کنایه های برگرفته از شعر و سخن شاعران گذشته (کنایات قدیمی زبان و ادب فارسی) مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

کلیدواژه ها:

ادبیات فارسی ، بیان ، بلاغت ، کنایه ، ولی دشت بیاضی