Examining the Factors Associated with Self-Efficacy in Diabetes Management: A Systematic Review

مقدمه خودکارآمدی از سازه های محوری مدل های تغییر رفتار و پیش بینی کننده کلیدی پیامدهای خود مراقبتی در دیابت است. با وجود مطالعات متعدد، عوامل فردی، بالینی و زمینه ای مرتبط با آن به صورت یکپارچه مرور نشده اند. این مرور نظام مند با هدف شناسایی و سنتز شواهد عوامل مرتبط با خودکارآمدی در مدیریت دیابت نوع ۱ و ۲ و تبیین نقش های واسطه گری تعدیل گری آن بر پیامدهای بالینی و رفتاری انجام شد. روش کار جست وجوی جامع در پایگاه های Web of Science، Scopus، PubMed/MEDLINE، PsycINFO، CINAHL، Embase و پایگاه های بومی (Magiran، SID) به همراه منابع خاکستری صورت گرفت. معیار ورود مطالعات کمی اصیل بر روی بیماران ۱۸ سال مبتلا به دیابت که خودکارآمدی را با ابزارهای معتبر (DMSES، GSE، CIDS، DES-SF، Stanford) سنجیده و ارتباط آن را با عوامل فردی، بالینی یا زمینه ای یا پیامدهای مدیریت دیابت گزارش کرده بودند. مرورها، مطالعات کیفی، مقالات غیر فارسی، انگلیسی فاقد داده قابل استخراج و جمعیت های غیرقابل تعمیم حذف شدند. استخراج داده به صورت دوگانه و مستقل با داور سوم و ارزیابی کیفیت با RoB ۲، Newcastle-Ottawa و JBI انجام شد. گزارش مطابق ۲۰۲۰-PRISMA بود. یافته ها خودکارآمدی حاصل تعامل عوامل چندسطحی بود؛ سواد سلامت، دانش دیابت، انگیزش درونی و تنظیم هیجان آن را تقویت و افسردگی، اضطراب و دیسترس دیابتی کاهش می دادند. حمایت اجتماعی از خانواده و همسالان و رابطه موثر با تیم درمانی اثر مثبت داشت در حالی که موانع اقتصادی و محدودیت دسترسی به آموزش اثر منفی داشت. از نظر بالینی کنترل قند، پایبندی دارویی، رژیم غذایی و فعالیت بدنی با خودکارآمدی بالاتر همسو بودند. مداخلات آموزشی ساختارمند، مراقبت تیمی و فناوری های دیجیتال بیشترین اثر را هنگامی داشتند که مستقیما بر تقویت خودکارآمدی از طریق بازخورد اختصاصی، تجربه موفق، سرمشق گیری و حمایت روانی متمرکز بودند. خودکارآمدی به عنوان میانجی کلیدی رابطه بین حمایت اجتماعی، دانش و سلامت روان با کنترل گلیسمی و رفتارهای خود مدیریتی را توضیح می داد. نتیجه گیری خودکارآمدی بالاتر در دیابت نتیجه تعامل پویا بین عوامل روانشناختی، اجتماعی، بالینی و سیستمی و مرتبط با پیامدهای مطلوب رفتاری و متابولیک است. مداخلات موثر، مولفه های تقویت خودکارآمدی را هدفمند و متناسب با نیازهای فرهنگی زبان ادغام می کنند. برای ارتقای قطعیت شواهد، مطالعات آینده نگر سخت گیرانه با ابزارهای استاندارد، گزارش اندازه اثر و بررسی مکانیسم های میانجی تعدیل گر توصیه می شود. ادغام غربالگری سلامت روان و توانمندسازی دیجیتال در برنامه های خود مدیریتی می تواند حداکثر بهبود را در خودکارآمدی و کنترل قند ایجاد کند.

کلیدواژه ها:

دیابت ، خودکارآمدی ، خود مدیریتی ، سواد سلامت ، دیسترس دیابتی ، حمایت اجتماعی ، HbA۱c ، مداخلات آموزشی ، سلامت دیجیتال