تاثیر خوداشتغالی بر شدت قانون اوکان در اقتصاد ایران

این پژوهش به بررسی رابطه خوداشتغالی و قانون اوکان با استفاده از داده های سری زمانی ایران می پردازد. با توجه به وجود چرخه های تجاری و ضرورت کاهش نوسانات اقتصادی، خوداشتغالی می تواند به عنوان عاملی ضدچرخه ای، نقش مهمی در تعدیل آثار نوسانات تولید بر بازار کار ایفا کند. بر این اساس، در این مطالعه ابتدا اثر نرخ رشد تولید ناخالص داخلی بر نرخ بیکاری بررسی شد و سپس، با استخراج ضریب اوکان، تاثیر بهره وری نیروی کار و سهم خوداشتغالی بر این ضریب مورد ارزیابی قرار گرفت. برای آزمون فرضیه های پژوهش، برآوردها در دو مرحله انجام شد. در مرحله نخست، اثر تولید بر بیکاری با استفاده از رگرسیون غلتان برآورد شد و ضرایب غلتان متغیر تولید استخراج گردید. در مرحله دوم، این ضرایب به عنوان متغیر وابسته در الگوی برآوردی دوم به کار گرفته شدند. یافته های پژوهش نشان می دهد که نرخ رشد اقتصادی اثر منفی و معناداری بر نرخ بیکاری دارد؛ به بیان دیگر، قانون اوکان از نظر جهت اثرگذاری در اقتصاد ایران برقرار است، هرچند شدت این اثر نسبتا محدود است. همچنین نتایج بیانگر آن است که سهم خوداشتغالی اثر منفی و معناداری بر ضریب اوکان دارد؛ به طوری که با افزایش سهم خوداشتغالان در میان شاغلان، ضریب اوکان کاهش می یابد. این امر نشان می دهد که افزایش خوداشتغالی سبب می شود نوسانات تولید، تاثیر کمتری بر نرخ بیکاری داشته باشد. افزون بر این، بهره وری نیروی کار نیز اثر مثبت و معناداری بر ضریب اوکان دارد؛ به این معنا که با افزایش بهره وری نیروی کار، شدت تاثیر تولید بر بیکاری افزایش می یابد. مقایسه ضرایب نیز نشان می دهد که اثر بهره وری نیروی کار، از نظر قدر مطلق، بیشتر از اثر سهم خوداشتغالی است. در مجموع، نتایج پژوهش حاکی از آن است که بی توجهی به سهم خوداشتغالی در تدوین سیاست های بازار کار و رشد اقتصادی می تواند به انحراف در پیش بینی ها و اهداف سیاستی منجر شود. ازاین رو، پیشنهاد می شود سیاست گذاران با بهره گیری از مشوق های اولیه، یارانه ها و برنامه های فعال بازار کار، از خوداشتغالی به عنوان ابزاری برای کاهش بیکاری و تعدیل آثار نوسانات اقتصادی استفاده کنند.

کلیدواژه ها:

خوداشتغالی ، قانون اوکان ، رشد اقتصادی ، بیکاری ، بهره وری نیروی کار.