تحلیل آسیب پذیری کالبدی مسکن مهر و مجتمع های مسکونی بلندمرتبه مشهد در مواجهه با سوانح حریق و نقش زمان واکنش آتش نشانی

رشد شتابان شهرنشینی و گسترش سکونتگاه های انبوه، مسئله ایمنی در برابر حریق را به یکی از مولفه های اصلی تاب آوری شهری تبدیل کرده است. در مشهد، مسکن مهر و مجتمع های مسکونی بلندمرتبه به عنوان دو الگوی مهم سکونتی معاصر، هر یک به شیوه ای متفاوت در برابر سوانح حریق آسیب پذیرند. مسکن مهر عمدتا با مسائل مربوط به مکان یابی حاشیه ای، ضعف دسترسی امدادی، کیفیت نامتوازن ساخت و کمبود زیرساخت های ایمنی مواجه است، در حالی که مجتمع های بلندمرتبه به سبب ارتفاع زیاد، تراکم جمعیتی، پیچیدگی تخلیه، وابستگی به سامانه های فنی و دشواری عملیات در طبقات فوقانی، نوع دیگری از خطرپذیری را تجربه می کنند. این مقاله با رویکرد توصیفی-تحلیلی، مهم ترین مولفه های کالبدی موثر بر آسیب پذیری حریق را در این دو تیپ سکونتی بررسی می کند و نشان می دهد که زمان واکنش آتش نشانی، به عنوان متغیری کلیدی در کاهش دامنه خسارت، رابطه مستقیمی با شبکه دسترسی، فاصله مکانی، شرایط ترافیکی و نحوه استقرار ایستگاه های امدادی دارد. یافته ها حاکی از آن است که در مسکن مهر، ضعف در کیفیت محیط ساخته شده و فاصله از خدمات آتش نشانی، و در مجتمع های بلندمرتبه، دشواری تخلیه و عملیات عمودی، مهم ترین عوامل تشدید آسیب پذیری هستند. بر این اساس، ارتقای ایمنی این سکونتگاه ها مستلزم تلفیق اصلاحات کالبدی، تقویت زیرساخت های امدادی، ارتقای آموزش ساکنان و بازنگری در مدیریت بحران شهری است.

کلیدواژه ها:

آسیب پذیری کالبدی ، حریق ، مسکن مهر ، مجتمع های بلندمرتبه ، زمان واکنش آتش نشانی ، مشهد ، تاب آوری شهری.