جایگاه حقوق بین الملل در تنظیم حکمرانی داده های کلان(Big Data) و حاکمیت دیجیتال دولت ها

تحول شتابان فناوری های دیجیتال، گسترش داده های کلان (Big Data) و توسعه سامانه های مبتنی بر هوش مصنوعی، زمینه ظهور چالش ها و فرصت های جدیدی را در عرصه حقوق بین الملل و حکمرانی جهانی فراهم ساخته است. در عصر داده محور، داده ها به یکی از مهم ترین منابع قدرت، ثروت و نفوذ سیاسی تبدیل شده اند و کنترل، پردازش و بهره برداری از آن ها نقش تعیین کننده ای در امنیت ملی، توسعه اقتصادی و اقتدار دولت ها ایفا می کند. این تحولات موجب شده است که مفاهیم سنتی حقوق بین الملل، به ویژه اصل حاکمیت دولت ها، صلاحیت سرزمینی و مسئولیت بین المللی، با چالش های نوینی مواجه شوند و ضرورت بازاندیشی در مبانی نظری و عملی حکمرانی بین المللی داده ها بیش از پیش احساس گردد.پژوهش حاضر با هدف بررسی جایگاه حقوق بین الملل در تنظیم حکمرانی داده های کلان و تحلیل تاثیر آن بر حاکمیت دیجیتال دولت ها انجام شده است. روش تحقیق از نوع توصیفی تحلیلی بوده و داده ها از طریق مطالعه منابع کتابخانه ای، اسناد بین المللی، مقالات علمی و گزارش های تخصصی گردآوری شده اند. اگرچه اصول سنتی حقوق بین الملل همچنان مبنای مهمی برای تنظیم روابط ناشی از فضای دیجیتال محسوب می شوند، اما پیچیدگی های ناشی از ماهیت فرامرزی داده ها، گسترش هوش مصنوعی و افزایش نقش شرکت های فناوری فراملی، کارآمدی این قواعد را با محدودیت هایی مواجه ساخته است.نتایج بیانگر آن است که مفهوم حاکمیت دیجیتال به عنوان تجلی نوین حاکمیت دولت ها در فضای سایبری، در حال تبدیل شدن به یکی از مفاهیم بنیادین حقوق بین الملل معاصر است. همچنین تعارض میان جریان آزاد داده ها، امنیت ملی، حریم خصوصی و حقوق بشر دیجیتال، ضرورت ایجاد چارچوب های حقوقی جدید در سطح بین المللی را آشکار می سازد. پژوهش حاضر با تبیین چالش هایی همچون استعمار داده ای، تعارض صلاحیت های قضایی، بومی سازی داده ها، مسئولیت شرکت های فناوری و تهدیدات امنیت سایبری، بر ضرورت شکل گیری نظامی چندسطحی برای حکمرانی جهانی داده ها تاکید می کند. در نهایت، پیشنهاد می شود جامعه بین المللی از طریق توسعه همکاری های چندجانبه، تدوین استانداردهای مشترک و ایجاد سازوکارهای حقوقی نوین، زمینه تحقق حکمرانی عادلانه، ایمن و پایدار بر داده های کلان را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

حقوق بین الملل ، حکمرانی داده های کلان ، حاکمیت دیجیتال ، هوش مصنوعی ، امنیت سایبری ، حقوق بشر دیجیتال ، جریان فرامرزی داده ها.