واکاوی تطبیقی - حقوقی یک سند مذاکراتی: از بیانیه حداکثری تا تفاهم نامه حداقلی

پژوهش حاضر با روش تطبیقی تحلیلی به واکاوی نسبت میان دو سند کلیدی مناقشه ایران و آمریکا (۲۰۲۶) می پردازد: «بیانیه راهبردی ۱۹ فروردین» به مثابه چارچوبی حداکثری و «یادداشت تفاهم اسلام آباد» به عنوان نسخه ای عملیاتی حداقلی. پرسش اصلی آن است که سند دوم تا چه اندازه قابلیت تحقق اهداف راهبردی سند نخست (تسلط بر تنگه هرمز، خروج کامل نظامیان آمریکا، شکست محور مقابل و غرامت جنگی) را دارد. یافته ها نشان می دهد که یادداشت تفاهم علی رغم پایبندی نسبی در حوزه اقتصادی (رفع تحریم ها و آزادسازی اموال)، در محورهای ژئوپلیتیک و امنیتی دچار عقب نشینی آشکار شده است. این سند با تبدیل تعهدات قطعی آمریکا به «تعهدات مذاکراتی موجل»، نوعی «عدم تقارن تعهداتی» ایجاد کرده که بار اجرایی فوری را بر دوش ایران نهاده و درعین حال، هزینه های نظارتی و هسته ای جدیدی را تحمیل می کند. نتیجه آنکه این تفاهم نامه در شکل کنونی، فاقد ضمانت اجرای کافی است و پایداری آن، منوط به تبدیل به یک قطعنامه الزام آور فصل هفتمی شورای امنیت با نهاد نظارت شفاف و مکانیزم «عمل در برابر عمل» خواهد بود.

کلیدواژه ها:

حقوق معاهدات ، عدم تقارن تعهداتی ، بیانیه ۱۹ فروردین ، تفاهم نامه اسلام آباد ، قطعنامه شورای امنیت.