طراحی و مدیریت فضاهای مدرسه محور برای تقویت نقش در پیشگیری از آسیب های اجتماعی دانش آموزان

افزایش و پیچیده تر شدن آسیب های اجتماعی دانش آموزان در سال های اخیر، ضرورت بازاندیشی در راهبردهای پیشگیری را دوچندان ساخته است. در این میان، هرچند بر نقش محوری خانواده در پیشگیری تاکید فراوان شده، اما کمتر به این پرسش پرداخته شده است که چه بستر نهادی و فضایی می تواند نقش پیشگیرانه خانواده را فعال و تقویت کند. پژوهش با رویکردی تحلیلی–مفهومی، به بررسی نقش طراحی و مدیریت فضاهای مدرسه محور در تقویت نقش خانواده در پیشگیری از آسیب های اجتماعی دانش آموزان می پردازد. تکیه بر چارچوب های نظری بوم شناختی برون فن برنر، سرمایه اجتماعی پاتنام، یادگیری اجتماعی بندورا و نظریه تاب آوری، نشان می دهد که مدرسه می تواند به عنوان یک نظام میانی، پیوند خانواده و جامعه را در جهت پیشگیری چندسطحی فعال سازد، مشروط بر آنکه در طراحی کالبدی و مدیریت فضایی خود، خانواده محور باشد. یک مدل مفهومی تلفیقی ارائه می شود که در آن عناصر طراحی فضا (دسترسی پذیری، فضاهای اختصاصی خانواده، عرصه های تعامل غیررسمی) و عناصر مدیریتی فعال سازی فضا (رهبری مشارکت محور، برنامه ریزی تقویمی، نیازسنجی خانواده ها) به عنوان متغیرهای ورودی، از طریق سازوکارهای میانجی چون افزایش تعامل والد–مدرسه، ارتقای سواد تربیتی، شکل گیری شبکه های حمایت اجتماعی و تقویت تاب آوری، به پیامدهایی نظیر تقویت نقش خانواده و کاهش آسیب های اجتماعی دانش آموزان منتهی می شوند. غفلت از بعد فضایی–مدیریتی در سیاست های خانواده محور، یکی از خلاهای مهم در ادبیات و عمل آموزشی است. گذار از نگاه صرفا مهندسی به نوسازی مدارس، به سوی رویکردی تربیتی–اجتماعی که مدرسه را به زیرساخت اجتماعی پیشگیری تبدیل می کند، ضرورتی راهبردی تلقی می شود.

کلیدواژه ها:

طراحی فضاهای آموزشی ، مدیریت فضا ، پیشگیری از آسیب های اجتماعی ، تاب آوری ، نوسازی مدارس