چالش های حقوقی اموال دیجیتال و دارایی های رمزنگاری شده

گسترش فناوری بلاک چین و توسعه روزافزون اموال دیجیتال و دارایی های رمزنگاری شده، نظام های حقوقی معاصر را با چالش های بنیادین مواجه ساخته است. این دارایی ها با وجود برخورداری از ارزش اقتصادی و قابلیت مبادله، به دلیل ماهیت غیرمادی، غیرمتمرکز و فرامرزی خود، در چهارچوب مفاهیم سنتی حقوق خصوصی و عمومی به طور کامل قابل تحلیل نیستند. پژوهش حاضر با هدف بررسی ماهیت حقوقی اموال دیجیتال و تحلیل چالش های ناشی از مالکیت، انتقال، مسئولیت مدنی، صلاحیت قضایی و تنظیم گری دارایی های رمزنگاری شده در نظام حقوقی ایران و حقوق تطبیقی انجام شده است.روش پژوهش توصیفی تحلیلی و با رویکرد تطبیقی بوده و داده ها از طریق مطالعه کتابخانه ای، تحلیل قوانین، اسناد حقوقی، مقالات علمی و منابع معتبر داخلی و خارجی گردآوری شده اند. نتایج پژوهش نشان می دهد که دارایی های رمزنگاری شده علی رغم فقدان ماهیت فیزیکی، به دلیل برخورداری از ارزش اقتصادی، قابلیت اختصاص و امکان نقل وانتقال، واجد وصف مالیت هستند، بااین حال، ویژگی هایی نظیر غیرمتمرکز بودن، ناشناس بودن نسبی کاربران، وابستگی به کلیدهای رمزنگاری و فرامرزی بودن تراکنش ها، موجب شده است که قواعد سنتی حقوق مدنی، تجارت و مسئولیت مدنی در مواجهه با این دارایی ها با محدودیت های جدی روبه رو شوند.یافته های تحقیق بیانگر آن است که مهم ترین چالش های حقوقی در این حوزه شامل ابهام در ماهیت حقوقی رمزارزها، دشواری اثبات مالکیت، مشکلات توقیف و انتقال قهری، مسئولیت ناشی از هک و سرقت دیجیتال، تعارض صلاحیت قضایی و نبود چارچوب منسجم تنظیم گری است. همچنین بررسی حقوق تطبیقی نشان می دهد که رویکردهای مبتنی بر تنظیم گری هوشمند و قانون مند، کارآمدتر از سیاست های ممنوعیت مطلق در مدیریت مخاطرات و حمایت از نوآوری های فناورانه هستند.پژوهش حاضر نتیجه می گیرد که نظام حقوقی ایران برای مواجهه موثر با تحولات اقتصاد دیجیتال، نیازمند تدوین قوانین جامع، ایجاد نهادهای تخصصی، اصلاح قواعد مسئولیت مدنی و توسعه سازوکارهای قضایی متناسب با فناوری های نوین است. در نهایت، پیشنهاد می شود با بهره گیری از تجارب موفق بین المللی و رویکرد تنظیم گری هوشمند، چارچوبی حقوقی برای حمایت از حقوق کاربران، تامین امنیت اقتصادی و توسعه پایدار اقتصاد دیجیتال در ایران طراحی شود.

کلیدواژه ها:

اموال دیجیتال ، دارایی های رمزنگاری شده ، بلاک چین ، رمزارز ، مالکیت دیجیتال ، مسئولیت مدنی ، تنظیم گری ، صلاحیت قضایی