تحول برنامه ریزی شهری از الگوی سنتی به الگوی هوشمند در مدیریت شهری اراک

زمینه و هدف: برنامه ریزی شهری به عنوان فرآیندی نظام مند و چندبعدی، هدف هدایت توسعه شهر در جهت پایداری، کارایی و زیست پذیری را دنبال می کند. در دهه های گذشته، این فرآیند در ایران عمدتا بر پایه الگوهای سنتی و تصمیم گیری متمرکز انجام می شد؛ اما با ظهور فناوری های نوین اطلاعاتی و ارتباطی، شکل و ماهیت برنامه ریزی شهری دگرگون شده است . امروزه «برنامه ریزی هوشمند شهری» به عنوان الگوی جدید مدیریت شهری شناخته می شود که در آن داده های لحظه ای، تحلیل های دیجیتالی و سامانه های هوشمند، جایگزین شیوه های سنتی شده اند . این پژوهش با هدف بررسی امکان سنجی و ارائه الگوی گذار از برنامه ریزی سنتی به هوشمند در مدیریت شهری اراک انجام شده است.روش پژوهش: این مطالعه از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و با رویکرد کیفی و بهره گیری از روش تحلیل محتوا انجام شده است. داده ها از طریق مطالعه منابع علمی معتبر، بررسی طرح های شهری هوشمند در کلانشهرهای پیشرو (تهران، مشهد، اصفهان) ، و تحلیل وضعیت موجود شهرداری اراک بر اساس مقالات پژوهشی منتشرشده گردآوری شده است.یافته ها: نتایج پژوهش نشان می دهد که بهره گیری از فناوری های نوین مانند سامانه های اطلاعات مکانی (GIS)، هوش مصنوعی، و داده های بزرگ (Big Data)، باعث ارتقای کیفیت تصمیم سازی، تسریع فرآیند صدور مجوزها، و افزایش شفافیت در مدیریت شهری شده است . با این حال، چالش هایی چون کمبود زیرساخت های فناورانه، ضعف فرهنگ سازمانی دیجیتال و مقاومت ساختارهای سنتی در برابر تغییر، مانع تحقق کامل برنامه ریزی هوشمند شهری شده اند . بررسی وضعیت شهرداری اراک نشان می دهد که با وجود انتشار ۹۰ مقاله پژوهشی مرتبط با این شهرداری ، حوزه های کلیدی نظیر دولت الکترونیک، مدیریت منابع انسانی مبتنی بر فناوری، و یکپارچه سازی سامانه های اطلاعاتی همچنان در مراحل اولیه قرار دارند و نیازمند برنامه ریزی هدفمند هستند. همچنین مطالعات نشان می دهد که اجرای اتوماسیون هوشمند در مدیریت منابع انسانی و اشتراک دانش مبتنی بر فناوری، از جمله اقداماتی است که می تواند زمینه ساز گذار به برنامه ریزی هوشمند در اراک باشد .نتیجه گیری: با توجه به یافته ها، پیشنهاد می شود شهرداری اراک با اتخاذ رویکرد گام به گام، نسبت به (۱) تدوین نقشه راه تحول دیجیتال مبتنی بر الگوهای موفق کلانشهرهای ایران، (۲) استقرار سامانه های اطلاعات مکانی (GIS) یکپارچه برای مدیریت داده های شهری، (۳) توانمندسازی نیروی انسانی در حوزه فناوری های نوین شهری، (۴) نهادینه سازی فرهنگ داده محور در ساختار سازمانی، و (۵) ایجاد بسترهای مشارکت عمومی-خصوصی برای تامین زیرساخت های فناورانه اقدام نماید . گذار از برنامه ریزی سنتی به هوشمند در اراک نیازمند اصلاح ساختار نهادی، آموزش نیروی انسانی و نهادینه سازی فرهنگ داده محور در شهرداری است و می تواند گامی موثر در ارتقای کارایی، شفافیت و پاسخگویی مدیریت شهری محسوب شود.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی هوشمند شهری ، مدیریت شهری ، فناوری اطلاعات ، GIS ، داده های بزرگ ، شهرداری اراک ، تحول دیجیتال