بررسی اثربخشی جریمه های مندرج در ماده ۱۰۰ قانون شهرداری بر کاهش تخلفات ساختمانی در اراک(تحلیل طولی ۵ ساله ۱۴۰۰-۱۳۹۶)

مقدمه: تخلفات ساختمانی یکی از معضلات مزمن مدیریت شهری در ایران است که با وجود نیم قرن اجرای ماده ۱۰۰ قانون شهرداری، همچنان رو به افزایش است. کمیسیون ماده ۱۰۰ به عنوان مرجع قانونی رسیدگی، جریمه های مالی را به عنوان ابزار اصلی کنترل تخلفات اعمال می کند، اما شواهد نشان می دهد که این رویکرد در عمل کارایی چندانی نداشته است. هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی جریمه های کمیسیون ماده ۱۰۰ بر کاهش تخلفات ساختمانی در شهر اراک در بازه زمانی ۵ ساله (۱۳۹۶-۱۴۰۰) انجام شده است. روش شناسی: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد تحلیل ثانویه داده های پرونده های کمیسیون ماده ۱۰۰ شهرداری اراک است. جامعه آماری شامل کلیه پرونده های تخلفات ساختمانی ثبت شده در کمیسیون ماده ۱۰۰ شهرداری اراک در بازه زمانی ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰ به تعداد ۴۲,۱۸۷ پرونده می باشد. داده ها با استفاده از روش های آماری شامل آمار توصیفی، تحلیل رگرسیون و آزمون های همبستگی تحلیل شده اند. یافته ها: نتایج نشان می دهد که علی رغم افزایش سالانه مبلغ جریمه ها (با نرخ رشد متوسط ۳۲٪ در سال)، تعداد پرونده های تخلفات ساختمانی در اراک روند صعودی داشته و از ۷,۲۱۵ پرونده در سال ۱۳۹۶ به ۹,۸۴۲ پرونده در سال ۱۴۰۰ افزایش یافته است (میانگین رشد سالانه ۸.۱٪). همچنین رابطه معکوس و ضعیفی بین افزایش مبلغ جریمه و تعداد تخلفات مشاهده شد (ضریب همبستگی پیرسون = ۰.۲۳-). یافته های کیفی نشان می دهد که عوامل اصلی ناکارآمدی جریمه ها شامل مبنای پایین محاسبه جریمه بر اساس ارزش معاملاتی، وابستگی مالی شهرداری به درآمدهای حاصل از جرایم، طولانی بودن فرآیند رسیدگی و نبود ضمانت اجرایی موثر برای آرای صادره است. نتیجه گیری: جریمه های مالی به تنهایی نمی توانند به عنوان ابزاری پایدار و موثر برای کنترل تخلفات ساختمانی در اراک عمل کنند. پیشنهاد می شود شهرداری اراک با افزایش مبنای محاسبه جریمه تا سطح بازدارندگی، کاهش وابستگی مالی به این درآمدها، تقویت نظارت های پیشگیرانه و استفاده از فناوری های نوین پایش، رویکردی چندجانبه برای مدیریت تخلفات ساختمانی اتخاذ نماید.

کلیدواژه ها:

کمیسیون ماده ۱۰۰ ، جریمه های ساختمانی ، اثربخشی ، تحلیل طولی ، شهرداری اراک.