تدوین الگوی پیشگیری از تخلفات ساختمانی با استفاده از تحلیل فضایی-زمانی (Spatial-Temporal) داده های اجراییات: مطالعه موردی شهر اقبالیه

مقدمه: تخلفات ساختمانی به عنوان یکی از چالش های اساسی مدیریت شهری، نه تنها موجب تضییع حقوق شهروندی و کاهش درآمدهای پایدار شهرداری می شود، بلکه روند برنامه ریزی و توسعه کالبدی شهرها را نیز مختل می سازد. رویکردهای سنتی در واحد اجراییات شهرداری ها عمدتا واکنشی بوده و پس از وقوع تخلف صورت می گیرند که این امر هزینه های اجرایی و اجتماعی سنگینی را به مدیریت شهری تحمیل می کند.هدف: هدف این پژوهش، تدوین یک الگوی نظارتی پیشگیرانه مبتنی بر تحلیل های فضایی-زمانی (Spatial-Temporal) داده های اجراییات در شهر اقبالیه است تا با شناسایی الگوهای وقوع تخلف، از مداخلات پسینی به نظارت پیش دستانه حرکت شود.روش شناسی: این مطالعه با رویکردی کاربردی و روش کمی-تحلیلی انجام شده است. ابتدا داده های خام پرونده های تخلفات ساختمانی شهرداری اقبالیه در بازه زمانی [سال های ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۳] استخراج و پالایش گردید. سپس با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و بهره گیری از مدل های تحلیل فضایی نظیر «تراکم هسته» (KDE) و شاخص های آماری زمانی، «نقاط داغ» (Hotspots) وقوع تخلف و خوشه های زمانی آن شناسایی شد.یافته ها: نتایج تحلیل ها نشان دهنده وجود الگوی مشخصی از تمرکز تخلفات در نواحی خاص [اشاره به پهنه هایی مثل مناطق حاشیه ای یا در حال توسعه اقبالیه] و اوج گیری زمانی تخلفات در ماه های خاصی از سال است. مدل پیشنهادی با ترکیب این متغیرهای مکانی و زمانی، قادر است احتمال وقوع تخلف در نقاط مختلف شهر را پیش بینی نماید.نتیجه گیری: استقرار این الگو در سامانه مدیریت شهری اقبالیه، امکان تخصیص بهینه منابع محدود اجراییات (مانند اعزام گشت های بازرسی به نقاط پرخطر در بازه های زمانی بحرانی) را فراهم می آورد. این رویکرد داده محور، نه تنها باعث کاهش هزینه های عملیاتی می گردد، بلکه با ایجاد بازدارندگی، کیفیت سیمای شهری را بهبود بخشیده و گامی موثر در مسیر تحقق شهر هوشمند در اقبالیه محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

تحلیل فضایی-زمانی ، تخلفات ساختمانی ، مدیریت پیشگیرانه ، سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) ، اجراییات شهرداری ، شهر اقبالیه ، مدیریت شهری هوشمند.