ارزیابی انطباق میان ضوابط شهرسازی (کمیسیون ماده ۱۰۰) و کیفیت بصری-کالبدی بافت های مسکونی: تحلیل موردی شهرداری اقبالیه

مقدمه: تخلفات ساختمانی (مانند تغییر کاربری، افزایش تراکم غیرمجاز و تغییر نما) یکی از چالش های اساسی در مدیریت شهری و حفظ کیفیت کالبدی محیط های ساخته شده است. رویکردهای سنتی در مدیریت اجراییات، اغلب ماهیتی «واکنشی» (Reactive) داشته و پس از وقوع تخلف، اقدام به رسیدگی می کنند. این پژوهش با هدف تغییر رویکرد از «مدیریت واکنشی» به «مدیریت پیشگیرانه» (Proactive) طراحی شده است.هدف: هدف اصلی این پژوهش، تدوین الگویی مبتنی بر تحلیل داده های موجود در واحد اجراییات شهرداری، جهت شناسایی الگوهای رفتاری و مکانی تخلفات ساختمانی است. این الگو به منظور پیش بینی نقاط حساس و تمرکز نظارتی در شهر اقبالیه تدوین شده است.روش شناسی: این تحقیق از نوع کاربردی و با روش آمیخته (Mixed Methods) انجام شده است. در بخش نخست، داده های تاریخی مربوط به پرونده های تخلفات ساختمانی (شامل نوع تخلف، مختصات مکانی، زمان وقوع و نوع ملک) از دبیرخانه و واحد اجراییات شهرداری اقبالیه استخراج و پالایش شدند. در بخش دوم، با استفاده از روش تحلیل فضایی-زمانی (Spatial-Temporal Analysis) و ابزارهای سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)، نقشه های «نقاط داغ» (Hotspot Maps) برای شناسایی تمرکز تخلفات در ابعاد مکانی (مکان) و زمانی (فصل ها یا ماه های خاص سال) ترسیم گردید.یافته ها: نتایج نشان می دهد که تخلفات ساختمانی در شهر اقبالیه دارای الگوهای مشخصی از نظر مکانی و زمانی هستند. از نظر مکانی، برخی محله ها به دلیل تغییرات کاربری یا نزدیکی به شریان های اصلی، پتانسیل بالاتری برای وقوع تخلف دارند. از نظر زمانی نیز، فراوانی تخلفات در دوره های زمانی خاصی (مانند اواخر سال مالی یا فصول مشخص) روند صعودی نشان می دهند. این تحلیل ها امکان شناسایی «مناطق پرخطر» را فراهم می آورد.نتیجه گیری: الگوی پیشنهادی در این پژوهش، امکان انتقال از نظارت تصادفی به «نظارت هوشمند و هدفمند» را فراهم می کند. با استقرار این الگو، شهرداری می تواند با تخصیص بهینه منابع نظارتی به مناطق پرخطر و پیش بینی زمانی وقوع تخلفات، نرخ وقوع تخلفات را کاهش داده و از هزینه های ناشی از فرآیندهای تخریب و جریمه جلوگیری نماید.

کلیدواژه ها:

تحلیل فضایی-زمانی ، تخلفات ساختمانی ، مدیریت پیشگیرانه ، اطلاعات جغرافیایی (GIS) ، اجراییات شهرداری ، شهر اقبالیه ، مدیریت شهری هوشمند.