ارائه مدل علی تاثیر ساختار سازمانی بر سرمایه فکری با میانجیگری فرهنگ یادگیری

مقدمه و هدف: در عصر اقتصاد دانش بنیان، سرمایه فکری به عنوان ارزشمندترین دارایی نامشهود سازمان ها محسوب می شود که منبع اصلی نوآوری و مزیت رقابتی پایدار به شمار می رود. با این حال، عوامل موثر بر شکل گیری و ارتقاء این سرمایه، به ویژه در سازمانهای دولتی با ساختارهای بوروکراتیک، همچنان نیازمند واکاوی عمیق است. پژوهش حاضر با هدف ارائه مدل علی تاثیر ساختار سازمانی بر سرمایه فکری با بررسی نقش میانجیگری فرهنگ یادگیری در شهرداری تهران انجام شده است.روش شناسی: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی–توسعه ای و از حیث ماهیت، توصیفی–همبستگی از نوع معادلات ساختاری است. جامعه آماری شامل ۴۰۰ نفر از کارکنان شهرداری تهران بود که بر اساس جدول کرجسی و مورگان، حجم نمونه ۱۹۶ نفر تعیین و با روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، سه پرسشنامه استاندارد شامل پرسشنامه ساختار سازمانی رابینز (۱۹۹۰) با سه مولفه رسمیت، پیچیدگی و تمرکز، پرسشنامه فرهنگ یادگیری واتکینز و مارسیک (۱۹۹۳) با هفت مولفه، و پرسشنامه سرمایه فکری بونتیس (۱۹۹۸) با سه بعد انسانی، ساختاری و رابطه ای بود. روایی پرسشنامه ها با روش تحلیل عاملی تاییدی و پایایی آنها با ضریب آلفای کرونباخ (به ترتیب ۰٫۸۵، ۰٫۸۸ و ۰٫۹۰) تایید شد. تحلیل داده ها با استفاده از مدلسازی معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) و نرم افزار SmartPLS نسخه ۳ انجام گرفت.یافته ها: نتایج ضرایب مسیر نشان داد که ساختار سازمانی بر سرمایه فکری تاثیر مستقیم و معناداری دارد (β=۰/۳۵۶، t=۵/۲۴). همچنین ساختار سازمانی بر فرهنگ یادگیری تاثیر مثبت و معناداری نشان داد (β=۰/۴۸۷، t=۷/۶۵) و فرهنگ یادگیری نیز بر سرمایه فکری تاثیر قوی و معناداری داشت (β=۰/۴۲۳، t=۶/۳۹). اثر غیرمستقیم ساختار سازمانی بر سرمایه فکری از طریق میانجیگری فرهنگ یادگیری (β=۰/۲۰۶، t=۴/۱۲) در سطح اطمینان ۹۵% تایید شد و نقش میانجی گری جزئی (Partial Mediation) برای فرهنگ یادگیری اثبات گردید. شاخص برازش کلی مدل (GOF) برابر با ۰/۵۱ به دست آمد که نشان دهنده برازش قوی مدل است. از میان ابعاد ساختار سازمانی، مولفه های «تمرکز» (β=۰/۳۲۱-) و «رسمیت» (β=۰/۲۷۵-) تاثیر منفی و «پیچیدگی» تاثیر مثبت بر سرمایه فکری داشتند.نتیجه گیری: یافته ها آشکار ساخت که ساختار سازمانی نه تنها به صورت مستقیم، بلکه با تقویت یا تضعیف فرهنگ یادگیری، به طور غیرمستقیم بر سرمایه فکری تاثیر می گذارد. به عبارت دقیق تر، ساختارهای بیش از حد متمرکز و رسمی، ضمن کاهش خودمختاری و خلاقیت کارکنان، فرهنگ یادگیری را تضعیف کرده و در نتیجه سرمایه فکری سازمان را کاهش می دهند. در مقابل، ساختارهای با پیچیدگی مناسب (تنوع افقی و عمودی) که زمینه ساز تعاملات بین وظیفه ای و تبادل دانش هستند، فرهنگ یادگیری را ارتقا داده و به شکوفایی سرمایه فکری می انجامند. به مدیران شهرداری تهران پیشنهاد می شود با کاهش تمرکزگرایی افراطی، کاستن از تشریفات زائد اداری و ایجاد ساختارهای ماتریسی یا شبکه ای، زمینه را برای نهادینه شدن فرهنگ یادگیری مستمر و در نتیجه ارتقاء سرمایه فکری سازمان فراهم آورند.

کلیدواژه ها:

ساختار سازمانی ، سرمایه فکری ، فرهنگ یادگیری ، شهرداری تهران ، مدلسازی معادلات ساختاری ، رویکرد حداقل مربعات جزئی.