طراحی الگوی بسترهای فرصت آفرین در توسعه منابع انسانی سازمانهای دولتی (مطالعه موردی: سازمان شهرداری تهران)

مقدمه و هدف: در سازمانهای دولتی معاصر، توسعه منابع انسانی دیگر صرفا به برنامه های آموزشی رسمی محدود نمی شود، بلکه به خلق بسترها و فرصتهایی وابسته است که یادگیری و رشد را در بطن فرایندهای روزمره نهادینه می سازد. با وجود این، الگوی منسجمی برای شناسایی و طراحی این بسترهای فرصت آفرین در سازمانهای دولتی ایران ارائه نشده است. این پژوهش با هدف طراحی الگویی جامع برای بسترهای فرصت آفرین در توسعه منابع انسانی سازمانهای دولتی با مطالعه موردی شهرداری تهران انجام شده است.روش شناسی: پژوهش حاضر از نظر هدف، بنیادی–کاربردی و از حیث ماهیت، اکتشافی–توصیفی با رویکرد آمیخته (کیفی–کمی) است. در بخش کیفی، با بهره گیری از روش نظریه داده بنیاد (گرندد تئوری) و انجام مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۸ نفر از خبرگان منابع انسانی شهرداری تهران (که با روش نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند)، مولفه های بسترهای فرصت آفرین شناسایی و کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام شد. در بخش کمی، پرسشنامه طراحی شده بر اساس مولفه های مستخرج، در میان نمونهای ۲۵۰ نفری از مدیران میانی و کارشناسان ارشد شهرداری تهران (با روش نمونه گیری طبقه ای) توزیع گردید. روایی پرسشنامه با تحلیل عاملی تاییدی و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ (۰/۹۱=α) تایید شد. تحلیل دادههای کمی با استفاده از مدلسازی معادلات ساختاری و نرم افزار SmartPLS انجام پذیرفت.یافته ها: در بخش کیفی، ۶ مقوله اصلی به عنوان بسترهای فرصت آفرین شناسایی شد که عبارتند از: «ساختار چابک و غیرمتمرکز»، «فرهنگ یادگیری و خطاپذیری»، «نظام شایسته سالاری و جانشین پروری»، «شفافیت اطلاعاتی و ارتباطات باز»، «اختیارات تصمیم گیری در سطح کارکنان» و «بسترهای فناورانه و دیجیتال». نتایج بخش کمی نشان داد که این شش مولفه به طور معناداری بر توسعه منابع انسانی تاثیر مثبت دارند (۰/۰۰۱>P) و برازش مدل نهایی با شاخص GOF برابر با ۰/۵۲ تایید شد.نتیجه گیری: الگوی استخراجی نشان می دهد که فرصت آفرینی در توسعه منابع انسانی، یک پدیده چندبعدی و نظام مند است که نیازمند مداخله همزمان در ابعاد ساختاری، فرهنگی، رفتاری و فناورانه می باشد. برخلاف نگاه سنتی که توسعه را معادل آموزش می داند، یافته ها آشکار ساخت که کارکنان شهرداری تهران، فرصت های رشد را بیشتر در «اختیارات تصمیم گیری»، «دسترسی به اطلاعات» و «فضای امن برای آزمون و خطا» جستجو می کنند تا در دوره های آموزشی صرف پیشنهاد می شود شهرداری تهران به جای افزایش بودجه های آموزشی، با اصلاح ساختارهای سلسله مراتبی، تفویض اختیار به واحدهای محلی و استقرار سامانه های شفافیت اطلاعاتی، بسترهای لازم برای خودتوسعه ای کارکنان را فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

بسترهای فرصت آفرین ، توسعه منابع انسانی ، سازمانهای دولتی ، شهرداری تهران ، نظریه داده بنیاد ، مدلسازی معادلات ساختاری.