تحلیل طراحی منظر بر کیفیت فضاهای سبز شهری

فضای سبز شهری امروزه دیگر صرفا عنصری تزیینی یا ریه ی تنفسی شهر تلقی نمی شود، بلکه به مثابه یکی از مهم ترین زیرساخت های زیستی، اجتماعی و بصری شهر در کانون توجه برنامه ریزان و طراحان شهری قرار گرفته است. آنچه میان یک پهنه ی کاشته شده ی ساده و یک فضای سبز کیفی و مطلوب تمایز ایجاد می کند، کیفیت طراحی منظر است؛ کیفیتی که نه از روی تصادف، بلکه از رهگذر به کارگیری آگاهانه ی اصول، عناصر و فرآیندهای طراحی پدید می آید. پژوهش حاضر با هدف تبیین تحلیلی رابطه ی میان طراحی منظر و کیفیت فضاهای سبز شهری، به شیوه ی کتابخانه ای و با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده است. در این پژوهش، ابتدا مفاهیم و مبانی نظری طراحی منظر و فضای سبز شهری تبیین شده، سپس مولفه ها و شاخص های سنجش کیفیت فضاهای سبز در ابعاد زیباشناختی، عملکردی، اکولوژیک، اجتماعی و روان شناختی مورد واکاوی قرار گرفته است. در ادامه، عناصر و اصول طراحی منظر شامل فرم، فضا، خط، رنگ، بافت، مقیاس، تناسب، وحدت، تنوع، ریتم، توالی و کانون های دید بررسی و نقش هر یک در ارتقای کیفیت فضاهای سبز تحلیل شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که طراحی منظر، حلقه ی واسط میان ظرفیت های بالقوه ی طبیعی و بهره برداری بالفعل شهروندان است؛ به گونه ای که طراحی گیاهی آگاهانه، انتخاب گونه های بومی و سازگار، مدیریت بهینه ی منابع آب و رعایت اصول عدالت فضایی و دسترسی پذیری، به طور هم زمان کیفیت زیستی، اجتماعی و بصری فضاهای سبز را ارتقا می بخشد. همچنین، بررسی تجربه ی شهرهای ایران، به ویژه شهرهای اقلیم گرم، نشان می دهد که غفلت از اصول طراحی منظر و یکسان سازی الگوها بدون توجه به بستر اقلیمی و فرهنگی، به زوال زودهنگام فضاهای سبز و نارضایتی شهروندان می انجامد. در پایان، با جمع بندی یافته ها، راهبردهایی در سطوح طراحی، برنامه ریزی، حقوقی-مدیریتی، مالی و مشارکتی برای ارتقای کیفیت فضاهای سبز شهری از طریق طراحی منظر ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

: طراحی منظر ، فضای سبز شهری ، کیفیت فضای سبز ، اصول طراحی ، منظر شهری ، طراحی گیاهی ، عدالت فضایی ، توسعه پایدار شهری