آینده پژوهی آموزش و پرورش در عصر هوش مصنوعی: بررسی سناریوهای تحول مدرسه و یادگیری تا سال ۲۰۳۵

هوش مصنوعی به عنوان یکی از پیشران های بنیادین تحول دیجیتال، در حال بازآفرینی ابعاد گوناگون نظام های آموزشی، از جمله برنامه درسی، روش های تدریس، نقش معلم، شیوه های ارزشیابی و سازمان مدرسه است. گسترش ابزارهای هوش مصنوعی مولد، سامانه های یادگیری تطبیقی، تحلیل داده های یادگیری و محیط های یادگیری هوشمند، ضرورت بازاندیشی درباره آینده مدرسه و یادگیری را دوچندان ساخته است. پژوهش حاضر با هدف آینده پژوهی آموزش و پرورش در عصر هوش مصنوعی و تحلیل سناریوهای محتمل تحول مدرسه و یادگیری تا افق ۲۰۳۵ انجام شده است. روش پژوهش، کیفی و از نوع کتابخانه ای اسنادی با رویکرد تحلیلی سناریومحور است. داده ها از طریق بررسی اسناد سیاستی، گزارش های بین المللی معتبر، کتاب ها و مقالات علمی مرتبط با هوش مصنوعی در آموزش، آینده پژوهی و تحول مدرسه گردآوری و با روش تحلیل مضمون و مقایسه سناریویی تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که پیشران هایی مانند توسعه هوش مصنوعی مولد و یادگیری تطبیقی، گسترش حکمرانی داده های آموزشی، تحول شایستگی های معلمان، تغییر الگوهای ارزشیابی، تشدید یا کاهش شکاف دیجیتال و بازتعریف نقش اجتماعی مدرسه، آینده آموزش و پرورش را شکل می دهند. بر پایه تحلیل انجام شده، چهار سناریوی «مدرسه هوشمند تقویت شده»، «آموزش پلتفرمی و برون سپار»، «مدرسه به مثابه هاب یادگیری انسانی اجتماعی» و «یادگیری سیال و فراگیر در سراسر زندگی» برای افق ۲۰۳۵ قابل ترسیم است. نتیجه پژوهش نشان می دهد مطلوب ترین مسیر، نه جایگزینی مدرسه و معلم با فناوری، بلکه توسعه الگوی ترکیبی و انسان محور یادگیری است که در آن هوش مصنوعی در چارچوب عدالت آموزشی، اخلاق، حفاظت از داده ها و حفظ عاملیت معلم و دانش آموز به کار گرفته شود.

کلیدواژه ها:

آینده پژوهی ، آموزش و پرورش ، هوش مصنوعی ، مدرسه آینده ، یادگیری هوشمند ، سناریونگاری ، افق ۲۰۳۵.