ژئومورفولوژی و تاب آوری محیطی در برابر تغییرات اقلیمی؛ رویکردی نوین در برنامه ریزی سرزمین

تغییرات اقلیمی با ایجاد تغییر در الگوی بارش، افزایش دما، تشدید خشکسالی، افزایش رخدادهای حدی، تغییر رژیم رودخانه ها، فرسایش خاک، ناپایداری دامنه ها، کاهش منابع آب و تغییر ساختار اکوسیستم ها، چالش های جدیدی را برای برنامه ریزی سرزمین ایجاد کرده است. در این شرایط، رویکردهای سنتی مبتنی بر کنترل مخاطرات و واکنش پس از وقوع بحران، پاسخگوی پیچیدگی و عدم قطعیت شرایط آینده نیستند و حرکت به سوی برنامه ریزی تاب آور و سازگار با تغییرات اقلیمی ضرورت دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش ژئومورفولوژی در برنامه ریزی سرزمین و افزایش تاب آوری محیطی در برابر تغییرات اقلیمی، به شیوه مروری و با تکیه بر مطالعات و منابع علمی موجود انجام شده است. در این رویکرد، ویژگی های زمین، فرایندهای ژئومورفیک، پویایی رودخانه ها، فرسایش، رسوب گذاری، ناپایداری دامنه ها، فرونشست و تغییرات ساحلی به عنوان عناصر موثر در تعیین ظرفیت ها و محدودیت های سرزمین مورد توجه قرار گرفته اند. نتایج بررسی نشان می دهد که تلفیق داده های ژئومورفولوژیک با اطلاعات اقلیمی، هیدرولوژیک، اجتماعی و اقتصادی می تواند زمینه شناسایی مناطق حساس، پهنه بندی مخاطرات، هدایت مناسب کاربری زمین و اولویت بندی اقدامات سازگاری را فراهم کند. همچنین استفاده از راهکارهای مبتنی بر طبیعت، زیرساخت های سبز، حفاظت از اکوسیستم ها، مدیریت منابع آب و خاک، مشارکت جوامع محلی، عدالت فضایی و پایش مستمر از عناصر اساسی برنامه ریزی تاب آور محسوب می شوند. در نهایت، ژئومورفولوژی می تواند به عنوان حلقه اتصال میان شناخت فرایندهای طبیعی و تصمیم گیری فضایی عمل کرده و با کاهش آسیب پذیری و جلوگیری از ایجاد خطرات جدید، زمینه توسعه پایدار و شکل گیری سرزمینی انعطاف پذیر، سازگار و تاب آور را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

تغییرات اقلیمی ، ژئومورفولوژی ، تاب آوری محیطی ، برنامه ریزی سرزمین