اندیشکده های مستقل در ایران: ضرورت، موانع و الزامات نهادسازی

حکمرانی معاصر با پیچیدگی های بی سابقه ای روبه رو است که اتکای صرف به ساختارهای بوروکراتیک رسمی را برای تولید تحلیل راهبردی و سیاست پژوهی کارآمد ناکافی ساخته است. اندیشکده های مستقل به عنوان نهادهای واسط میان دانشگاه، جامعه مدنی و ساختار تصمیم گیری، نقشی حیاتی در ارتقای کیفیت سیاست گذاری عمومی ایفا می کنند. با وجود فعال بودن نزدیک به ۱۳۰ اندیشکده در ایران، اکثریت قریب به اتفاق آنها وابسته به نهادهای دولتی، حاکمیتی یا دانشگاهی هستند و اندیشکده های مستقل به معنای دقیق آن، در نظام سیاست گذاری کشور غایب یا بسیار ناچیزند. این مقاله با رویکردی تحلیلی−توصیفی، ضمن تبیین ضرورت وجود اندیشکده های مستقل در ایران، به شناسایی موانع ساختاری، حقوقی، مالی و فرهنگی−سیاسی فراروی نهادسازی این گونه نهادها می پردازد. یافته ها نشان می دهد که فقدان بستر قانونی شفاف برای تاسیس و فعالیت اندیشکده های مستقل، وابستگی مالی به منابع دولتی، نبود فرهنگ نقدپذیری در نظام تصمیم گیری، و غلبه رویکردهای امنیتی−سیاسی بر نگاه کارشناسی، از مهم ترین موانع به شمار می روند. در پایان، الزامات نهادسازی اندیشکده های مستقل در قالب راهکارهای حقوقی، مالی، علمی و فرهنگی ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

اندیشکده مستقل ، نهادسازی ، سیاست گذاری عمومی ، حکمرانی ، ایران