تحلیل حقوقی مسئولیت مدنی ناشی از بهره برداری غیرمجاز از منابع طبیعی در فعالیت های کشاورزی با رویکرد حمایت از محیط زیست

با وجود گسترش فعالیت های کشاورزی در دهه های اخیر، بهره برداری بی رویه و غیرمجاز از منابع طبیعی نظیر آب، خاک، جنگل ها و مراتع به یکی از مهم ترین چالش های حقوقی و محیط زیستی کشور تبدیل شده است. ضعف در اجرای قوانین، نبود سازوکارهای نظارتی کارآمد و فقدان ضمانت اجراهای مدنی مشخص، موجب شده که مسئولیت های ناشی از تجاوز به منابع طبیعی اغلب بی پاسخ بماند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل حقوقی مسئولیت مدنی ناشی از بهره برداری غیرمجاز از منابع طبیعی در فعالیت های کشاورزی و با رویکرد حمایت از محیط زیست و توسعه پایدار انجام شده است. در این راستا، ضمن بررسی اصول و مبانی نظری مسئولیت مدنی، قوانین مرتبط داخلی (از جمله قانون حفاظت و بهره برداری از منابع طبیعی و قانون توزیع عادلانه آب) و استانداردهای بین المللی زیست محیطی مورد مطالعه قرار گرفته اند. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل اسنادی و مقایسه ای است؛ به طوری که سازوکارهای جبران خسارات، مسئولیت کشاورزان، دولت و اشخاص ثالث در برابر تخریب و آلودگی منابع طبیعی به طور نظام مند بررسی شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که نظام حقوقی ایران اگرچه در زمینه ی حفاظت از منابع طبیعی مقررات متعددی دارد، اما میان «مسئولیت مدنی زیست محیطی» و «مسئولیت مدنی کلاسیک» هنوز تمایز روشنی وجود ندارد. در نتیجه، ضمانت اجرای جبران خسارت محیط زیستی در سطح کشاورزی غالبا ناکارآمد است. این پژوهش پیشنهاد می کند که برای تقویت حمایت محیط زیستی، گام های زیر ضروری است: تدوین مقررات خاص مسئولیت مدنی زیست محیطی در بخش کشاورزی، پیش بینی جبران خسارت مبتنی بر بازسازی اکولوژیک نه صرفا مالی، ایجاد صندوق جبران خسارت محیط زیستی و تقویت نظارت قضایی بر بهره برداری های غیرمجاز، و ارتقای آگاهی حقوقی کشاورزان از مسئولیت ها و آثار قانونی تخریب منابع طبیعی.

کلیدواژه ها:

مسئولیت مدنی ، بهره برداری غیرمجاز ، منابع طبیعی ، فعالیت کشاورزی ، حمایت از محیط زیست