ارزیابی اثر توسعه شهری و تغییر کاربری اراضی بر رواناب سطحی و آبگرفتگی معابر شهری

توسعه شهری و تغییر کاربری اراضی به عنوان دو نیروی محرکه اصلی در دگرگونی مناظر طبیعی، تاثیری عمیق و اغلب جبران ناپذیر بر چرخه هیدرولوژیکی مناطق شهری بر جای می گذارند. افزایش روزافزون سطوح نفوذناپذیر ناشی از گسترش شهرها، همراه با تغییر الگوهای کاربری زمین، نه تنها میزان رواناب سطحی را به طور چشمگیری افزایش می دهد، بلکه زمان تمرکز و پاسخ هیدرولوژیکی حوزه های آبخیز شهری را نیز دگرگون می سازد و در نتیجه، فراوانی و شدت آبگرفتگی معابر شهری را به طرز قابل توجهی تشدید می کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی جامع اثر توسعه شهری و تغییر کاربری اراضی بر رواناب سطحی و آبگرفتگی معابر شهری نگاشته شده است. این مقاله با بهره گیری از رویکرد مروری و با استناد به مطالعات تجربی، مدل سازی های هیدرولوژیکی و مشاهدات میدانی معتبر، به تحلیل ابعاد مختلف این اثر شامل مبانی نظری تاثیر کاربری اراضی بر چرخه هیدرولوژیکی، نقش سطوح نفوذناپذیر در افزایش رواناب، تغییرات ضریب رواناب و زمان تمرکز، اثرات تغییر کاربری بر سیلاب های شهری، روش های مدل سازی و ارزیابی رواناب شهری، پیامدهای آبگرفتگی بر زیرساخت ها و زندگی شهری، و راهکارهای مدیریت پایدار رواناب شهری می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که توسعه شهری با جایگزینی سطوح نفوذپذیر طبیعی با سطوح نفوذناپذیر، رواناب سطحی را تا چندین برابر افزایش می دهد و در برخی موارد، افزایش ۲۶.۷ درصدی سطوح ساخته شده منجر به افزایش رواناب سطحی به میزان ۲۶.۹۷ میلی متر در دوره های بازگشت مختلف شده است. در پایان مقاله، پیشنهادهایی برای مدیریت یکپارچه رواناب شهری و کاهش آسیب پذیری شهرها در برابر آبگرفتگی ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

توسعه شهری ، تغییر کاربری اراضی ، رواناب سطحی ، آبگرفتگی معابر شهری