تاثیر شبکه های اجتماعی و محتوای دیجیتال بر ذوق ادبی و عادت مطالعه ی نوجوانان

گسترش روزافزون شبکه های اجتماعی و فراگیری محتواهای دیجیتال، زیست بوم فرهنگی، الگوهای یادگیری و عادت های رفتاری نوجوانان را دستخوش دگرگونی های ساختاری کرده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی «تاثیر شبکه های اجتماعی و محتوای دیجیتال بر ذوق ادبی و عادت مطالعه ی نوجوانان» انجام شده است. روش پژوهش از حیث هدف، کاربردی و از منظر ماهیت و روش شناسی، مروری و مبتنی بر روش تحلیل محتوای کیفی اسناد و متون تخصصی بازه زمانی ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۴ است. یافته های پژوهش نشان می دهد که فضای مجازی کارکردی دوگانه و متناقض نما در پیوند با زیست ادبی نوجوانان دارد؛ از یک سو، با دموکراتیزه کردن دسترسی به منابع (کتاب های صوتی، الکترونیکی و پادکست ها)، تقویت انگیزش و تبدیل نوجوان از مخاطبی منفعل به کنشگری پویا در عرصه بازآفرینی ادبیات، فرصت های کم نظیری پدید آورده است؛ اما از سوی دیگر، غلبه ریزمحتواها، اعلان های پیاپی و شتاب زدگی پلتفرم ها به فرسایش تمرکز شناختی، افول ژرف خوانی و رواج مطالعه سطحی دامن زده است. همچنین سیطره الگوریتم های هم رسانی و گسترش ادبیات عامه پسند احساساتی، حساسیت های بلاغی و درک زیبایی شناختی نوجوانان را به سمت ساده انگاری سوق داده و پیوستگی آنان را با زبان معیار و متون فاخر تضعیف کرده است. نتایج نهایی حاکی از آن است که چالش های موجود ناشی از ذات فناوری نبوده، بلکه ریشه در کمبود آموزش های نظام مند دارد. بنابراین، بازطراحی برنامه های درسی، آموزش سواد رسانه ای–ادبی، بهره گیری معلمان ادبیات از ابزارهای تعاملی نوین و نقش هدایت گر خانواده، راهکارهای بنیادین برای ایجاد تعادل میان جذابیت های دیجیتال و صیانت از سنت مطالعه عمیق به شمار می روند.

کلیدواژه ها:

شبکه های اجتماعی ، محتوای دیجیتال ، عادت مطالعه ، ذوق ادبی ، نوجوانان ، سواد رسانه ای ، ژرف خوانی