تحلیل نقش ادبیات تعلیمی و زبان فارسی در پایداری فرهنگی و توانمندسازی شناختی نسل نو در عصر فناوری

گذار شتابان از فرهنگ مکتوب به زیست بوم های دیجیتال و سرریز اطلاعاتی در عصر رسانه های نوین، چالش های ساختاری نوظهوری نظیر حواس پرتی دیجیتال، سطحی نگری شناختی و فرسایش هویت ملی را در میان نسل جدید پدید آورده و جایگاه زبان و متون کهن را با خطر انفعال مواجه ساخته است. از این رو، پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش بازتولیدی زبان فارسی و ادبیات تعلیمی در ارتقای پایداری فرهنگی و توانمندسازی کارکردهای شناختی نسل نو در مواجهه با فناوری های نوین به انجام رسید. این مطالعه با رویکرد کیفی و بر پایه روش شناسی توصیفی-تحلیلی با شیوه مروری روایتی سامان یافت؛ فرایند گردآوری داده ها به صورت اسنادی از بطن شاهکارهای ادب تعلیمی (همچون بوستان و گلستان سعدی، مثنوی معنوی و شاهنامه فردوسی) و متون نظری پایگاه های معتبر علمی صورت گرفت و واکاوی آن ها از طریق تحلیل محتوای کیفی و سنتز مضمونی انجام پذیرفت. یافته ها و نتایج نهایی پژوهش نشان داد که ادبیات تعلیمی از طریق صورت بندی کدهای پایدار ارزشی و نظام دلالت های نشانه شناختی، به مثابه سپری در برابر یکسان سازی فرهنگی و استحاله هویتی عمل می کند. همچنین ساختار چندلایه، استعاری و تمثیلی ادب فارسی موجب فعال سازی کارکردهای عالی ذهن، پرورش تفکر انتقادی، ارتقای عمق توجه و تعمیق هوش هیجانی و همدلی اجتماعی می گردد. در نهایت مشخص شد که زبان فارسی با برخورداری از پویایی ترکیبی و ظرفیت های روایی، نه تقابلی با فناوری دارد و نه به مصرف منفعلانه محدود است، بلکه می تواند به مثابه بستری بنیادین در صنایع خلاق، رسانه های تعاملی و هوش مصنوعی، زمینه گذار نسل نو به کنشگری آگاهانه و تقویت تاب آوری فرهنگی-شناختی را فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

زبان فارسی ، ادبیات تعلیمی ، پایداری فرهنگی ، توانمندسازی شناختی ، زیست بوم دیجیتال ، هویت ملی