بررسی نقش ادبیات مقاومت در تقویت هویت ایرانی اسلامی دانش آموزان دوره متوسطه دوم

در نظام تعلیم وتربیت، کتاب های درسی فارسی و نگارش نقشی محوری در بازتولید حافظه جمعی، جامعه پذیری فرهنگی و تکوین هویت نسل نوجوان ایفا می کنند. ادبیات مقاومت و پایداری در این کتب، با انتقال ارزش های حماسی و آیینی، سپری مستحکم در برابر ازخودبیگانگی فرهنگی در عصر ارتباطات نوین به شمار می رود. پژوهش حاضر با هدف واکاوی و تبیین چگونگی بازنمایی مولفه های هویت ایرانی اسلامی در متون نظم و نثر پایداری کتاب های فارسی دوره دوم متوسطه (پایه های دهم، یازدهم و دوازدهم) و بررسی کارکردهای تربیتی آن ها به انجام رسیده است. با وجود ظرفیت های سرشار درون مایه ای این آثار، مطالعات پیشین نشان می دهند که چالش هایی نظیر گسست مفهومی و ضعف پیوستگی زنجیره ای میان دروس، فاصله تاریخی و زبانی برخی متون کهن با زیست جهان ادراکی نوجوانان، و غلبه رویکردهای سنتی حافظه محور و تست زنی بر کلاس های درس، کارآمدی هویتی این متون را با محدودیت روبه رو ساخته است؛ امری که بازخوانی و تحلیل انتقادی این محتواها را ضروری می نماید. این پژوهش از نظر هدف، بنیادی نظری و از حیث شیوه اجرا، مروری تحلیلی است که با بهره گیری از روش مطالعه اسنادی، به بررسی محتوای متون ادبیات مقاومت در کتب درسی فارسی، اسناد بالادستی و پژوهش های مرتبط پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که مولفه «آزادی و عزت» با اختصاص ۱۶ درصد، بیشترین بسامد را داشته و به دنبال آن مضامینی چون «عدالت خواهی»، «استبدادستیزی» و «دفاع از تمامیت ارضی» بازتاب گسترده ای یافته اند. این متون توانسته اند پیوندی هم افزا و تفکیک ناپذیر میان ارزش های ملی و آیین های دینی برقرار سازند. در نهایت، رسالت متون مقاومت در تقویت خودآگاهی تاریخی و هویت ایرانی اسلامی زمانی به بار می نشیند که ساختار کتاب ها به سوی انسجام تماتیک و تنوع بخشی به قالب های روایی معاصر سوق یافته و فرایند تدریس از شیوه های معلم محور به فضایی تعاملی، گفت وگومحور و نقادانه تبدیل شود.

کلیدواژه ها:

ادبیات مقاومت ، هویت ایرانی اسلامی ، کتاب های درسی فارسی ، دوره متوسطه دوم ، جامعه پذیری فرهنگی