تاثیر خودباوری و عزت نفس برعملکرد تحصیلی

مقدمه: خودباوری و عزت نفس از بنیادین ترین سازه های روان شناختی موثر بر رفتار آدمی هستند که در دهه های اخیر توجه گسترده ای را در حوزه روان شناسی تربیتی به خود جلب کرده اند. هدف: این مطالعه مروری با هدف بررسی تاثیر خودباوری و عزت نفس بر عملکرد تحصیلی بر اساس شواهد فراتحلیل ها، مرورهای نظام مند و مطالعات طولی معتبر انجام شد. روش ها: این مقاله مروری با جستجوی نظام مند در پایگاه های داده معتبر از جمله PubMed، Scopus، Web of Science، ScienceDirect و Google Scholar با استفاده از کلیدواژه های مرتبط با خودباوری، خودکارآمدی، خودپنداره، عزت نفس و عملکرد تحصیلی انجام شد. مطالعات فراتحلیل، مرورهای نظام مند و پژوهش های طولی منتشر شده تا سال ۲۰۲۶ مورد بررسی و تحلیل قرار گرفتند. یافته ها: شواهد فراتحلیل نشان می دهد که خودباوری به عنوان پیش بینی کننده ای ضعیف اما معنادار برای عملکرد تحصیلی عمل می کند. خودکارآمدی تحصیلی رابطه ای معتدل با عملکرد تحصیلی دارد و به عنوان میانجی مهمی بین انگیزش و پیشرفت تحصیلی ایفای نقش می کند. خودپنداره تحصیلی رابطه ای دوسویه با عملکرد تحصیلی نشان می دهد و عزت نفس نیز اگرچه تاثیر مستقیم محدودی دارد، از طریق سلامت روانی و انگیزش به طور غیرمستقیم بر موفقیت تحصیلی اثر می گذارد. همچنین یافته های مطالعات طولی نشان می دهد که تاثیر عملکرد تحصیلی بر خودباوری، به ویژه در سنین پایین تر، قوی تر از تاثیر معکوس آن است. نتیجه گیری: خودباوری و عزت نفس هرچند به تنهایی پیش بینی کننده های قوی برای عملکرد تحصیلی محسوب نمی شوند، اما از طریق مکانیسم های پیچیده انگیزشی، شناختی و هیجانی نقش تعیین کننده ای در موفقیت تحصیلی ایفا می کنند و مداخلات ترکیبی که هم بر تقویت باورهای خود و هم بر توسعه مهارت های تحصیلی متمرکز باشند، بیشترین اثربخشی را دارند.

کلیدواژه ها:

خودباوری ، عزت نفس ، خودکارآمدی تحصیلی ، خودپنداره تحصیلی ، عملکرد تحصیلی ، فراتحلیل