آیا هوش مصنوعی باعث تنبلی ذهنی دانش آموزان می شود؟ چالش وابستگی بیش از حد

گسترش روزافزون ابزارهای هوش مصنوعی مولد در نظام های آموزشی، پرسش های بنیادینی را درباره تاثیر این فناوری ها بر فرایندهای شناختی دانش آموزان مطرح کرده است. یکی از نگرانی های محوری، احتمال ایجاد «تنبلی ذهنی» و وابستگی بیش از حد به هوش مصنوعی است که می تواند توانایی های تفکر انتقادی، حل مسئله و یادگیری عمیق را تضعیف کند. هدف: این مطالعه مروری با هدف بررسی تاثیر وابستگی بیش از حد به هوش مصنوعی بر فرایندهای شناختی دانش آموزان و تبیین پدیده تنبلی ذهنی ناشی از آن بر اساس شواهد پژوهشی معتبر انجام شد. روش ها: این مقاله مروری با جستجوی نظام مند در پایگاه های داده معتبر از جمله ScienceDirect، Scopus، Springer، ERIC و arXiv با استفاده از کلیدواژه های مرتبط با وابستگی به هوش مصنوعی، تخلیه شناختی، تنبلی فراشناختی و تفکر انتقادی انجام شد. مطالعات تجربی، مرورهای نظام مند و فراتحلیل های منتشر شده تا سال ۲۰۲۶ مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها: شواهد نشان می دهد که استفاده مکرر و بدون نظارت از هوش مصنوعی از طریق مکانیسم های تخلیه شناختی، تنبلی فراشناختی و سوگیری خودکارسازی، به کاهش معنادار تفکر انتقادی، تضعیف حافظه و کاهش درگیری شناختی دانش آموزان منجر می شود. مطالعات نشان داده اند که وابستگی به هوش مصنوعی با کاهش ۴۱ درصدی تفکر انتقادی و ۶۶ درصدی تامل همراه است. با این حال، شواهد همچنین نشان می دهد که این الگو اجتناب ناپذیر نیست و طراحی آموزشی آگاهانه می تواند هوش مصنوعی را به ابزاری برای تقویت تفکر تبدیل کند. نتیجه گیری: هوش مصنوعی به خودی خود باعث تنبلی ذهنی نمی شود، بلکه نحوه استفاده از آن تعیین کننده است. وابستگی بیش از حد و استفاده منفعلانه از هوش مصنوعی می تواند به «بدهی شناختی» و تضعیف عادات فکری دانش آموزان منجر شود، در حالی که استفاده هدفمند و همراه با تامل انتقادی می تواند یادگیری را ارتقا دهد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، تنبلی ذهنی ، تخلیه شناختی ، تنبلی فراشناختی ، تفکر انتقادی