الزامات طراحی برنامه درسی در عصر هوش مصنوعی؛ رویکردی مبتنی بر شایستگی های قرن بیست ویکم

گسترش شتابان هوش مصنوعی، نظام آموزشی را به بازاندیشی بنیادین در اهداف، محتوا و روش های یاددهی-یادگیری فرا می خواند. این مقاله با هدف ارائه چارچوبی مفهومی-عملیاتی برای طراحی برنامه درسی شایستگی محور در عصر هوش مصنوعی، الزامات نظری و کاربردی آن را تبیین می کند. پژوهش با اتکا بر تحلیل انتقادی ادبیات و تلفیق چارچوب های معتبر بین المللی، هشت شایستگی محوری قرن بیست ویکم را شناسایی می کند: تفکر انتقادی، سواد هوش مصنوعی، همکاری انسان-ماشین، سواد داده، تفکر اخلاقی، یادگیری خودتنظیمی، خلاقیت معنادار و ارزیابی انتقادی سیستم های هوشمند. بر این اساس، مدلی چهارلایه شامل لایه های شایستگی ها، محتوا و روش، زیرساخت و ارزشیابی پیشنهاد می شود که چرخه بازخوردی مستمر میان این لایه ها را تضمین می کند. اجرای آزمایشی یک ماژول میان رشته ای در پایه دهم نشان داد که این رویکرد می تواند تفکر محاسباتی و توانایی ارزیابی انتقادی داده ها را در دانش آموزان تقویت کند. یافته ها نشان می دهند هوش مصنوعی، در صورت طراحی مناسب برنامه درسی، فرصتی برای پرورش هم زمان شایستگی های انسان محور و شایستگی های نوظهور فراهم می آورد. تحق این پتانسیل در ایران مستلزم راهبردهای بومی سازی در سه افق زمانی است: کوتاه مدت (توانمندسازی معلمان)، میان مدت (اصلاح نظام ارزشیابی و توسعه زیرساخت) و بلندمدت (با مرکزیت طراحی برنامه درسی و اکوسیستم یادگیری مادام العمر). در مجموع، مقاله بر ضرورت تحول از برنامه درسی خطی و محتوامحور به معماری ماژولار، فرایندمحور و شایستگی محور تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

طراحی برنامه درسی شایستگی محور ، هوش مصنوعی در آموزش ، شایستگی های قرن بیست ویکم ، مدل چهارلایه ، بومی سازی برنامه درسی